XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Rəsul Rza bu gün doğum günü münasibətilə ehtiramla anılır.

Göyçay şəhərində maarifçi ailəsində dünyaya gələn şair, Azərbaycan poeziyasında fəlsəfi lirikanın inkişafında mühüm rol oynayıb. İlk şeiri 1927-ci ildə çap olunan Rəsul Rza “Rənglər”, “Dözüm”, “Xatirələr düzümü” kimi əsərləri ilə ədəbiyyatımıza yeni nəfəs gətirib.

Təkcə şair kimi deyil, publisist, tərcüməçi və mədəniyyət xadimi olaraq da Azərbaycan ədəbi-mədəni mühitində dərin iz qoyub.

Bu gün onun zəngin yaradıcılığı sevgi və ehtiramla xatırlanır.

PƏNCƏRƏMƏ DÜŞƏN İŞIQ

Qaranlıqdır otağım.

Sevirəm hərdən

qaranlıq otaqda tənha qalıb

düşünməyi.

Birdən pəncərəmdə yandı-söndü

bir işıq.

Bəlkə

bir avtomobil fanarının

işığıydı bu.

Avtomobildə adamlar vardı,

bəlkə.

Xoşbəxt adamlar,

kədərli adamlar,

ümidli, həsrətli adamlar.

Bəlkə onlar toya gedirdilər,

bəlkə işə, gecə növbəsinə.

Bəlkə bu maşın

bir qarış yeri əzilmədən,

əyləci salamat,

sükanı salamat,

başa vuracaq iki yüz min

kilometri.

Bəlkə tini burulanda indi,

toqquşacaq başqa bir maşınla

bu maşın.

Gedər-gəlməz bir yol var, deyirlər,

arasında gözlə-qaşın.

Bəlkə bu

təcili yardım maşınıdır;

bir ömrü, beş ömrü

xilas etməyə gedir.

Şəfəq bir an parladı;

sarı sabun parçası kimi

sürüşdü, düşdü pəncərəmdən.

Qaranlıq uddu onu,

zil qara bir pişik

sarı bir pərvanəni udan kimi.

Otaq qaranlıq,

Sükuta bürünmüşəm,

soyuqda qara yapıncıya bürünən

yolçu kimi.

Ancaq pəncərəni görürəm,

ovcumun içi kimi.

Düşünürəm:

bir işıq yandı-söndü pəncərəmdə.

Bəlkə şimşək çaxdı uzaqda.

O qədər uzaqda ki,

səsi belə gəlmədi.

Bəlkə ildırım düşdü.

Bəlkə bu ildırım

yüz illik bir çinarı yarı böldü.

Bəlkə bu çinarda,

hələ palçığı qurumamış yuvada

bir ana qaranquş öldü.

Bəlkə, işıqlandırdı bu şimşək

yolunu itirmiş bir yolçunun

kompasını.

Bəlkə bir leysanla suladı

susuzluqdan yarpaqları sallanmış

moruq topasını.

Otağım zülmətə girdi;

enişə gedən qatar

işıqsız zülmətə girən kimi.

Mən yumdum gözlərimi,

qaranlıq görən kimi

Azmı keçdi, çoxmu,

bilmirəm

Qamçıladı yenə işıq

göz qapaqlarımı.

Pəncərəmdə axdı, keçdi

sarı bir duman.

Bəlkə, bir meteoritdi bu,

qızıl nöqtə ilə yazıldı

ömrünün sonu.

Bəlkə, küçədə qarovulçu qoca

yandırdı papirosunu.

Bəlkə qocanın bu son papirosu,

son kibriti idi.

Çəkdi kibriti, yandırdı

yan cibində əzik-üzük olmuş

son papirosu.

Bəlkə bu papiros,

başı yeni açılmış qutunun

ilk papirosu idi.

Oğlunun qocaya ilk hədiyyəsi.

Qoca papirosu yandırıb

son qullabı vurana qədər

neçə insan doğuldu dünyada,

neçəsi öldü.

Doğulanlar

hamısı yaxşı adam olacaqmı?

Ölənlər

hamısı ölməli adamlardımı?

Yəqin ki, yox.

Doğulanların

əziyyəti, sevinci

Ölənlərin

kədəri, həsrəti,

dünyaya nə artırdı?

Dünyadan nə apardı?

Otağım qaranlıqdır.

Sükut yatır.

Pəncərəm batıb qaranlığa

hələ nigarançılıq dadır.

Şəfəq pusqudadır.

Düşünürəm,

Pəncərəmdə yeni bir işıq

yanıb-sönsə,

şüşələr qızıl rəngə bürünsə,

Bu işıq

yolu bayrama, yardıma, ya qəzaya gedən

bir maşın olsun.

Bu işıq

bir qocanın ilk, ya son papirosu

olsun.

Bir şimşək olsun,

yaxın, ya uzaq

Nəfəsindən qaralsa da,

bir çinar, bir qovaq belə.

Ancaq

atom işığından

alışmasın dünya.

Alışmasın,

içi insan nəfəsli

otağım kimi,

ən kiçik bir otaq belə.

MƏN TORPAĞAM

Mən torpağam, məni atəş yandırmaz;

tərkibimdə kömürüm var,

külüm var.

Mən baharam çəmən-çəmən

çiçəyim var, gülüm var.

Mən küləyəm, əsməsəm,

kim bilər ki, mən varam.

Mən buludam, səhraları susuz görüb,

ağlaram.

Mən ürəyəm, döyünməsəm

ölərəm.

Mən insanam,

sadə insan əlinin

yaratdığı nemətlərlə öyünməsəm

ölərəm.

Mən işığam – qaranlığın qənimi,

Mən insanam,

daşıyıram qəlbimdə

dünyaların sevincini, qəmini.

Maraq dolu gözəm mən,

baxmaya bilmərəm.

Qarlı dağdan süzülən çayam mən,

axmaya bilmərəm.

Mən insanam,

vətənim var, elim var.

Ən böyük həqiqəti,

azadlığı, məhəbbəti, nifrəti –

söyləməyə qadir olan

dilim var.

Mən bir qranitəm ki,

hər parçamda duyulur

bərkliyim,

döyüşdə möhkəmliyim,

ülfətdə kövrəkliyim.

Mən insanam, ülfətsiz –

ölərəm.

Məhəbbətsiz, nifrətsiz –

ölərəm.

Mən bulağam,

tapşırıqla axmıram.

Mən həyatam,

həmişə yoldayam:

nəfəsdəyəm, arzudayam,

baxışdayam, ürəkdəyəm, qoldayam.

Mən torpağam, nemətimi, varımı

zəhmət sevən insanlarla bölərəm.

Mən ürəyəm, döyünməsəm

ölərəm.

VƏTƏN DEDİM

Xəfif yeldən titrəyən

yarpağına Vətən dedim.

Yanıq, quru,

göy kəklikli,

boz qumrulu

torpağına Vətən dedim.

Dağlarının köpük duman

duvağına Vətən dedim.

Tarixinin

yaxınına,

uzağına

Vətən dedim.

Bağlarının

yasəmənli budağına

Vətən dedim.

Gənclərinin

nəğmə-nəğmə dodağına

Vətən dedim.

Ürək kimi

gecə-gündüz hərəkətli

iş və hünər meydanına

Vətən dedim.

Bu gününə, dövranına

Vətən dedim.

Dalğalanan

al şəfəqli bayrağına,

tənha, ucqar bir daxmada

yanan nurlu çırağına

Vətən dedim.

Köhnə, yeni

qara qızıl yatağına,

ildən ilə şöhrətlənən

ağ qızılın sorağına

Vətən dedim.

Büllur, sərin bulağına,

İnsan yurdu – ocağına,

tunc zəfərli keçmişinə,

gəlhagəlli bu çağına,

isti, əziz qucağına

Vətən dedim.

Mən Vətənin qoynundayam.

Vətən adlı bir torpağın

borcu hər an boynumdadır.

Qeyrətini çəkmişəm də,

çəkirəm də.

Torpağını əkmişəm də,

əkirəm də.

Yollarında – yüksəlişdə

puçur-puçur alın təri

tökmüşəm də,

tökürəm də.

Mən Vətənin qoynundayam,

Vətən mənim qoynumdadır.

Həm qeyrəti,

həm qayğısı,

həm şöhrəti –

böyük borcu

boynumdadır!

Boynumdadır!