Yunan mifologiyasında hələ də adamın tüklərini ürpərdən çoxlu hekayələr var. Amma Narsis haqqında olan isə tam ayrı mövzudur. O qədər gözəl idi ki, axırda özünü özü məhv etdi. İndi isə onun adını miflərlə maraqlanmayanlar belə tanıyır.
Köhnə əfsanəyə görə, hansı ki Ovid onu “Metamorfozlar” əsərində çox gözəl təsvir edib, Narsis çay tanrısı Kefiss və nimfa Liriopanın oğludur. O hələ körpəykən kor kahin Tiresias belə bir proqnoz vermişdi: o, uzun ömür sürəcək, amma yalnız “özünü heç vaxt tanımasa”. Qəribə səslənir, elə deyil? Sonrası isə sürətlə pisləşməyə başlayır.
Uşaq böyüdü və sözün əsl mənasında gözəllik nümunəsinə çevrildi. Hamı ona ilk baxışdan aşiq olurdu: həm oğlanlar, həm qızlar, həm də nimfalar. Onlardan biri — Exo — tamamilə ağlını itirdi. Amma ilahə Hera onu əvvəlcədən cəzalandırmışdı — ona yalnız başqalarının sözlərini təkrar etmək qabiliyyəti qalmışdı. Exo Narsisi gördü, onunla danışmağa çalışdı… amma o dedi: “Səninlə olmaqdan isə ölmək yaxşıdır.” Çox sərt. Nimfa kədərdən meşəyə çəkildi və sözün həqiqi mənasında yoxa çıxdı, yalnız “əks-səda” qaldı.
Bunu görən qisas ilahəsi Nemesis artıq dözmədi. Narsis bir gün ov zamanı təmiz bir bulağın kənarında su içmək üçün dayandı. Baxdı — və orada öz əksini gördü. Və hər şey orada bitdi. Özünə aşiq oldu. Həqiqətən, zarafatsız. Günlərlə orada oturur, suya sarılmağa çalışır, öz əksini öpür, itəndə isə ağlayırdı. Nə yeyə, nə də içə bilirdi. Sonda elə oradaca, sahildə öldü.
Onun uzandığı yerdə isə ağ, sarı ortalı bir çiçək bitdi — narsis. Deyilənə görə, tanrılar bu gözəl gəncə acıyaraq onu bitkiyə çevirdilər ki, gözəlliyi itməsin.
Yeri gəlmişkən, bəzi versiyalarda o, ölmür, elə diri-diri çiçəyə çevrilir. Qədim yunanlar isə ümumiyyətlə suya baxmaqdan çəkinirdilər — guya ruhunu itirə bilərsən.
Bu gün Narsisin adı artıq sadəcə mif deyil. Ziqmund Freyd 1914-cü ildə bu adı götürərək bütöv bir psixoloji anlayışa — narsisizmə — verdi. Bu, insanın özünə o qədər vurğun olması deməkdir ki, başqalarını demək olar görmür. Artıq yüz ildən çoxdur ki, psixoloqlar bu hekayəni misal gətirirlər: baxın, insan yalnız öz əksini sevəndə nə baş verir.
Bir sözlə, qədim hekayədir, amma bu gün də çox dəqiq səslənir. Əsas odur ki, güzgü qarşısında çox oturmayasan. Yoxsa birdən səni heç vaxt qucaqlamayacaq suya yazığın gələr.
Murad Muxtarov
