Musiqi tarixində elə alətlər var ki, onlar yalnız səsləri ilə deyil, həm də yaranma prinsipi ilə insanı heyrətləndirir. Belə qeyri-adi alətlərdən biri də termenvoksdur. Bu alət musiqiçinin ona toxunmadan ifa etdiyi ilk elektron musiqi alətlərindən hesab olunur. Sanki musiqi havanın içindən doğulur.

Termenvoks nədir?

Termenvoks — elektrik siqnalları vasitəsilə işləyən elektron musiqi alətidir. Dünyada “theremin” adı ilə tanınır. Alətin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, musiqiçi ona toxunmur. İfa zamanı əllərin antenalara yaxınlığı və uzaqlığı səsin tonunu və yüksəkliyini dəyişir.

Bir antena səsin hündürlüyünü, digəri isə səsin gücünü idarə edir. Nəticədə havada rəqs edən əllər mistik və kosmik melodiyalar yaradır.

İxtiraçısı kimdir?

Bu alət 1920-ci ildə rus fizik və musiqiçi Lev Termen tərəfindən yaradılıb. O, Qərbdə daha çox Leon Theremin adı ilə tanınırdı. Əslində termenvoks elmi təcrübələr zamanı təsadüfən ortaya çıxmışdı. Lev Termen elektromaqnit dalğalarını araşdırarkən insanların hərəkətinin səs tezliyinə təsir etdiyini müşahidə etdi və bunu musiqi alətinə çevirdi.

Termenvoksun səsi niyə bu qədər fərqlidir?

Bu alətin səsi insan səsinə, skripkaya və eyni zamanda kosmosdan gələn siqnallara bənzədilir. Məhz buna görə XX əsrdə çəkilən fantastik və qorxu filmlərində termenvoksdan geniş istifadə olunurdu.

Xüsusilə Hollivud filmlərində yadplanetlilər, sirli hadisələr və kosmik səhnələr zamanı eşidilən qəribə melodiyaların arxasında çox vaxt bu alət dayanırdı.

İfa etmək niyə çətindir?

Termenvoks dünyada ifası ən çətin alətlərdən biri hesab olunur. Çünki musiqiçi notları görmür və alətə toxunmur. Əllərin ən kiçik hərəkəti belə səsi dəyişə bilir. Buna görə ifaçı həm ritmi, həm məsafəni, həm də havadakı koordinasiyanı dəqiq hiss etməlidir.

Peşəkar musiqiçilər termenvoks ifasını “havada musiqi heykəltəraşlığı” adlandırırlar.

Müasir dövrdə termenvoks

Bu gün termenvoks eksperimental musiqidə, elektron janrlarda və kino musiqilərində yenidən populyarlıq qazanır. Bir çox müasir bəstəkarlar onun qeyri-adi atmosfer yaradan səsini yeni layihələrdə istifadə edirlər.

Elektron musiqinin inkişafında termenvoks xüsusi mərhələ hesab olunur. Çünki o, insanlara göstərdi ki, musiqi yaratmaq üçün simə, düyməyə və ya nəfəsə toxunmaq mütləq deyil.

Maraqlı fakt

Deyilənə görə, termenvoks çalarkən musiqiçi sadəcə notları deyil, öz enerjisini də idarə edir. Ona görə bu aləti izləmək bəzən musiqi dinləməkdən çox, sehrli tamaşaya baxmağa bənzəyir.