Antik mədəniyyət üzrə mütəxəssislər Roma tanrısı haqqında yeni baxış təqdim ediblər. Onu artıq sadəcə “ikiüzlü” deyil, həqiqətən çoxüzlü — insanın bütün mümkün seçim və yollarının simvolu kimi izah edirlər.

Yanus Roma panteonunun ən qədim və ən sirli tanrılarından biridir. Yunan olimpiya tanrılarından fərqli olaraq, onun Elladada birbaşa qarşılığı olmayıb. Miflərə görə, Yanus Latsium ərazisində hələ Saturn gəlməmişdən əvvəl hökmranlıq edib. O, insanlara şəhər qurmağı, əkin əkib-becərməyi və qanunlara hörmət etməyi öyrədib. Lakin onun əsas gücü eyni anda həm keçmişi, həm də gələcəyi görə bilməsindədir.

Onun Yupiterlə dərin əlaqəsi xüsusilə maraqlıdır. Əvvəllər Yanus özü səma və günəş işığının tanrısı sayılırdı: o, səma qapılarını açaraq günəşi göyə buraxır, gecə isə onları bağlayırdı. Daha sonra ali tanrı rolunu Yupiterə verərək, başlanğıcların və keçidlərin qoruyucusu kimi qalır. Hətta Yupiterin özü də yalnız Yanusun vasitəsilə fəaliyyət göstərə bilirdi — səma qapılarının keşikçisi kimi. Buna görə də Roma rituallarında əvvəlcə Yanusa müraciət edilir, yalnız bundan sonra ildırım tanrısı çağırılırdı.

Yanusun yalnız iki üzü yoxdur — onun çoxsaylı simaları var. Qədim mətnlərdə və sonrakı təsvirlərdə o, dördüzlü (Quadrifrons) formada göstərilir və hər üz dünyanın bir istiqamətinə baxır. Bu, sadəcə qapılar tanrısı deyil — bu, keçidlərin tanrısıdır: müharibədən sülhə, köhnə ildən yeniyə, dünənki “mən”dən sabahkı “mən”ə keçidin rəmzi. Elə buna görə də yanvar ayı — Yanusun ayı — bu gün də təqvimin başlanğıcı sayılır.

Yanus məbədi ilə bağlı əfsanəyə görə, onun nəhəng bürünc qapıları yalnız müharibə zamanı açıq olur, sülh dövründə isə möhkəm bağlanırdı. Roma tarixində bu, cəmi bir neçə dəfə baş verib.

Kim bilir, bəlkə də biz hamımız hazırda qədim Roma tanrısının bizim üçün açdığı yeni bir qapının astanasındayıq?

Murad Muxtarov