Elə görünür ki, bəzi çarxlar sanki təsadüfən məşhurlaşır. Amma əslində alqoritmlərin öz qaydaları var və onlar artıq sadə bəxtdən daha vacibdir.
Yəqin ki, TikTok, YouTube, Instagram və ya Reels-də video paylaşan hər kəs ən azı bir dəfə eyni sualı özünə verib: niyə bir video qəfildən on minlərlə baxış yığır, digəri isə ilk yüzlükdə “ölür”?
Kənardan hər şey xaotik görünür. Bu gün trendlərdə telefonla beş dəqiqəyə çəkilmiş təsadüfi bir çarx ola bilər, sabah isə demək olar ki, heç kimin görmədiyi keyfiyyətli montajlı bir video. Lakin dərindən araşdırsaq, burada heç bir sehr yoxdur. Sosial şəbəkələrin çoxdan öz prinsipləri var və onlar bu prinsiplərə əsasən nəyi insanlara göstərəcəklərinə, nəyi isə lentdə “boğacaqlarına” qərar verirlər.
Alqoritmlər izləyici sayına deyil, reaksiyaya baxır
Əvvəllər hər şeyi böyük auditoriyanın həll etdiyini düşünmək olardı. İndi isə bu, tam olaraq belə deyil. Hətta minimal izləyicisi olan bir hesab belə, əgər video insanları “tutubsa”, qəfildən böyük əhatə dairəsi qazana bilər.
Platformaların çoxunda mahiyyət eynidir: əvvəlcə çarx az sayda insana göstərilir, sonra isə sistem nə baş verdiyini müşahidə edir.
Əgər video:
sonuna qədər izlənilirsə,
təkrar izlənilirsə,
dostlara göndərilirsə,
yaddaşa verilirsə (save edilirsə),
şərh yazılırsa,
ilk saniyələrdə keçilmirsə (skip edilmirsə),
o zaman alqoritm belə bir nəticəyə gəlir: məzmun maraqlıdır və onu daha çox irəli çəkməyə başlayır.
Və əksinə — əgər insan videonu açıb dərhal çıxırsa, bu, platforma üçün pis siqnaldır.
TikTok: Burada hər şeyi ilk saniyələr həll edir
TikTok, yəqin ki, diqqət baxımından ən sərt platformalardan biridir. Burada videonun insanı cəlb etmək üçün sözün əsl mənasında cəmi bir neçə saniyəsi var.
Əgər başlanğıc sönükdürsə, uzundursa və ya çox gec “sürətlənirsə” — izləyicinin videonu sadəcə keçmə ehtimalı çox yüksəkdir.
Məhz buna görə də dərhal emosiya, intriqa və ya sual doğuran çarxlar daha yaxşı işləyir.
Məsələn:
“Bakıda çoxları bu yerin yanından keçir və orada nələrin gizləndiyini heç bilmir də…”
“Bax, buna görə sizin videolarınız tövsiyələrə heç düşməyə bilər…”
“TikTok haqqında təsəvvürləri alt-üst edən bir fakt…”
Bu cür girişlər, “Hər kəsə salam, bu gün mən sizə danışmaq istərdim ki…” üslubundakı uzun girişlərdən daha yaxşı nəticə verir.
Düzünü desəm, TikTok-da çox vaxt heç kim həmin cümləyə qədər videonu izləmir.
TikTok üçün ən güclü siqnallardan biri — videonun sonuna qədər izlənilməsidir. Əgər insan çarxa tam baxırsa, daha yaxşısı isə təkrar-təkrar izləyirsə, alqoritm bunu çox yaxşı bir əlamət kimi qəbul edir.
Məhz buna görə də qısa və “sıx” (məzmunla zəngin) videolar çox vaxt uzun videolardan daha yaxşı nəticə verir. Əgər bir fikri 12–15 saniyəyə demək mümkündürsə, onu bir dəqiqəyə qədər uzatmaqdansa, elə 12–15 saniyəyə demək daha yaxşıdır.
Şərhlər də videonu irəli aparır
Digər vacib məqam — şərhlərdəki reaksiyadır. Üstəlik, orada hamının heyran qalması mütləq deyil. Bəzən çarx məhz insanların mübahisə etməsi, müzakirə aparması, narazılıq bildirməsi və ya öz fikirlərini bölüşməsi sayəsində sürətlə yayılmağa başlayır.
Platforma üçün bu sadə görünür: insanlar laqeyd deyil.
YouTube: Burada təkcə emosiya deyil, maraq da vacibdir
YouTube ilə bağlı vəziyyət bir az daha mürəkkəbdir. Xüsusilə də söhbət təkcə Shorts-dan deyil, həm də uzun videolardan gedirsə.
YouTube Shorts
Shorts bir çox cəhətdən TikTok məntiqi ilə işləyir:
güclü başlanğıc vacibdir,
izləyicini saxlamaq (retention),
sonuna qədər izləmə,
auditoriyanın reaksiyası.
Lakin YouTube-un öz incəliyi var: platforma insanı öz daxilində saxlayan məzmunu sevir. Yəni onun üçün vacib olan təkcə insanın videoya baxması deyil, həm də ondan sonra növbəti videoda, daha sonra isə digərində qalmasıdır.
Əgər video uzundursa
Adi YouTube videoları üçün artıq digər detallar önəm kəsb edir.
Birincisi — başlıq və örtük şəkli (thumbnail)
Siz çox güclü bir çarx hazırlaya bilərsiniz, amma kimsə onun üzərinə klikləmirsə, alqoritm onu təbliğ etməyəcək. Burada çox vaxt hər şeyi məhz təqdimat həll edir. Eyni material adi başlıqla uğursuz ola, daha dəqiq və cəlbedici ifadə ilə isə “partlaya” bilər.
İkincisi — izləyicini saxlama (retention)
YouTube insanların neçənci dəqiqədə videonu tərk etdiyini çox yaxşı görür. Əgər izləyicilər kütləvi şəkildə videonu 20–30 saniyədən sonra bağlayırlarsa, bu, alqoritm üçün həyəcan siqnalıdır.
Üçüncüsü — ümumi baxış müddəti
İnsan məzmunu nə qədər uzun müddət izləyirsə, bu, kanal üçün bir o qədər yaxşıdır. Və bu, YouTube-un niyə tez-tez təkcə parlaq çarxları deyil, həm də diqqəti real olaraq saxlayan videoları önə çıxarmasının səbəblərindən biridir.
Instagram, Reels və digər platformalar: Məntiq hər yerdə demək olar ki, eynidir
Sosial şəbəkələr nə qədər fərqli görünsələr də, hazırda bir məsələdə oxşardırlar: hamısı istifadəçinin diqqəti uğrunda mübarizə aparır.
Məhz buna görə də platformalar bu xüsusiyyətlərə malik məzmunu xüsusilə sevirlər:
tez cəlb edən,
emosiya doğuran,
sonuna qədər izləməyə məcbur edən,
reaksiyaya sövq edən,
kiməsə göndərmək istəyi yaradan.
Üstəlik, bu gün yaddaşa vermə (save) və paylaşmalar (share) çox vaxt adi bəyənmələrdən (like) daha yüksək qiymətləndirilir. “Like” etmək asan bir hərəkətdir. Lakin əgər insan çarxı yadda saxlayıbsa və ya dostuna göndəribsə, deməli, məzmun ona həqiqətən təsir edib.
Məhz buna görə də aşağıdakı mövzular çox yaxşı nəticə verir:
faydalı məsləhətlər,
gözlənilməz faktlar,
mübahisəli mövzular,
şəhər hekayələri,
xəbərlər,
lokal mövzular,
mübahisə etmək və ya razılaşmaq istəyi yaradan şəxsi fikirlər.
Tövsiyələrə (rekomendasiya) düşməyə real olaraq nə kömək edir?
İnternetdə satılan bütün o “məxfi sxemləri” bir kənara qoysaq, hər şey kifayət qədər aydın məqamlara söykənir:
1. Başlanğıc cəlb etməlidir
İlk saniyələr hər şey deməkdir. Əgər insan dərhal maraqlanmasa, sadəcə keçib gedəcək.
2. Uzatmaq lazım deyil
İndi uzun girişlər getdikcə daha pis işləyir. İnsanlar buna niyə baxmalı olduqlarını tez anlamaq istəyirlər.
3. Məzmun hiss oyatmalıdır
Aşağıdakı hissləri doğuran videolar ən yaxşı nəticəni verir:
təəccüb, maraq, mübahisə, nostalgiya, gülüş, şok, qürur, narazılıq.
Emosiya olmasa, çarx çox vaxt sadəcə diqqətdən kənarda qalır.
4. “Hər şeydən bir az” əvəzinə dar mövzu seçmək daha yaxşıdır
Hesab hər mövzuda nəsə paylaşanda, alqoritmin bunu kimə göstərəcəyini anlaması çətinləşir. Amma əgər səhifə stabil olaraq, məsələn:
Azərbaycan haqqında faktlar, Bakı tarixi, şəhər məkanları, mifləri, qeyri-adi hadisələr və ya trendlərin təhlilini təqdim edirsə, o zaman platformanın doğru auditoriyanı “tapması” daha asan olur.
5. Müntəzəmlik hələ də vacibdir
Bir uğurlu çarx sıçrayış yarada bilər, amma təkbaşına davamlı artım təmin etmir. Sosial şəbəkələr hələ də stabil paylaşım edənləri sevirlər.
Artıq demək olar ki, işləməyən üsullar
Elə şeylər var ki, bir çoxları hələ də onlara inanır, halbuki onlar artıq əvvəlki effekti vermir. Hazırda aşağıdakılar zəif təsir göstərir:
bir yığın təsadüfi həştəq (hashtag),
başqalarının çarxlarını olduğu kimi kopyalamaq,
saxta (panel) bəyənmə və baxışlar,
uzun girişlər,
normal ideya olmadan “trendə girməyə” çalışmaq.
Alqoritmlər insanların real marağını süni aktivlikdən fərqləndirməyi artıq çox yaxşı öyrəniblər.
Əsas məqsəd alqoritmin deyil, insanın xoşuna gəlməkdir
Ən çox edilən səhv — ən sadə şeyi unudaraq “alqoritmi tapmağa” çalışmaqdır: çarx adi insan üçün maraqlı olmalıdır.
Platformalar, əslində, çoxdan eyni şeyi edirlər: onlar sadəcə insanların buna baxmaq istəyib-istəməyəcəyini yoxlayırlar. Və əgər video real olaraq diqqəti saxlayırsa, emosiya və reaksiya doğurursa — tövsiyələrə və trendlərə düşmək şansı kəskin şəkildə artır.
Buna görə də bu gün sosial şəbəkələrin əsas sirri kifayət qədər sadə səslənir:
“Viral” olan (sürətlə yayılan) məzmun “alqoritm üçün düzgün hazırlanmış” olan deyil, insanların real olaraq sonuna qədər izləmək və müzakirə etmək istədiyi məzmundur.
Murad Muxtarov
