Bakı şəhərinin yaddaşında zamanın, texnologiyanın silə bilmədiyi xatirələr var. O xatirələrdən biri köhnə bakılıların ürəyində yaşayan küçələrdə qurulan su avtomatlarıdır. Bu gün onları yalnız köhnə fotolarda, sovet dövrünü əks etdirən filmlərdə və ya yaşlı nəslin nostalji söhbətlərində görmək mümkündür. Amma bir vaxtlar onlar şəhər həyatının ayrılmaz hissəsi idi.
Yay günlərində asfaltın istidən titrədiyi, damlardakı qırın əridiyi, dənizdən gələn küləyin sərinlik gətirmədiyi bir vaxtlarda bakılıların ən yaxın dostu məhz həmin su avtomatları olurdu. Cibində bir neçə qəpik gəzdirən hər kəs susuzluğunu orada yatırda bilirdi.
Avtomatın qarşısında həmişə kiçik növbə yaranardı. Kimsə adi qazlı su seçərdi, kimsə isə siroplu variantı. Qəpiyi xüsusi yerə atdıqdan sonra avtomatın içindən gələn tanış səs eşidilər, ardınca stəkana dolan köpüklü qazlı su görünərdi. Albalı, armud, limon və başqa meyvə dadlı siroplar suya qarışanda ortaya çıxan o özünəməxsus dadı, ətri indi də çoxları unuda bilmir.
Ən maraqlısı isə stəkan məsələsi idi. Bu günün gigiyena qaydaları ilə müqayisə edəndə qəribə görünə bilər, amma avtomatın yanında cəmi bir şüşə stəkan olurdu. Hər kəs həmin stəkandan istifadə edirdi. Su içəndən sonra stəkan xüsusi kiçik fəvvarəvari su şırnağında yuyulur və növbəti adam üçün hazır vəziyyətə gətirilirdi.
İndiki nəsil üçün bu, inanılmaz görünə bilər. Amma o dövrdə insanlar bunu tamamilə normal qəbul edirdilər. Hətta qəribədir ki, heç kimin ağlına “bu stəkandan neçə nəfər içib?” sualı gəlmirdi. Həyat daha sadə, münasibətlər daha səmimi idi.
Su avtomatları təkcə susuzluğu yatırmırdı. Onlar insanların görüş yerinə çevrilmişdi. Məktəbdən çıxan uşaqlar, işdən qayıdan fəhlələr, parkda gəzən ailələr, yaşlı kişilər – hamı gün ərzində ən azı bir dəfə həmin avtomatların yanında dayanırdı. Bəzən bir stəkan qazlı su ətrafında söhbətlər başlayır, tanışlıqlar yaranırdı.
Bakının mərkəzi küçələrində, parklarında, bulvarında və yaşayış məhəllələrində bu avtomatlara rast gəlmək mümkün idi. Onların metal korpusu günəş altında qızar, içindəki soyuq su isə şəhərin istisindən yorulan insanlara sanki kiçik bir rahatlıq bəxş edərdi.
Zaman dəyişdi. Su avtomatları yavaş-yavaş küçələrdən yoxa çıxdı. Onların yerini əvvəlcə köşklər, sonra isə marketlər aldı. İndi hər addımda müxtəlif markalı sular, limonadlar və enerji içkiləri satılır. Seçim çoxdur, qablaşdırma gözəldir, gigiyena standartları yüksəkdir.
Amma nədənsə həmin içkilərin heç biri köhnə su avtomatından içilən siroplu qazlı suyun dadını vermir.
Bəlkə də məsələ suyun özündə deyildi. Bəlkə o dadın içində uşaqlıq illəri, qayğısız günlər, yay tətili, dostlarla küçədə oynanan oyunlar, Bakı küləyinin səsi və şəhərin o vaxtkı ab-havası gizlənmişdi.
Bu gün küçələrdə həmin avtomatları görmürük. Onların yerində başqa qurğular, başqa köşklər, başqa həyat var. Amma köhnə bakılıların yaddaşında hələ də bir qəpik səsi eşidilir. Ardınca metal avtomatın içindən gələn xışıltı, stəkana dolan köpüklü su və isti yay günündə içilən o möhtəşəm limonadın dadı…
Bəzi şeylər tarixə çevrilir, amma şəhərin ruhundan heç vaxt silinmir. Bakı üçün su avtomatları da məhz belə xatirələrdəndir. Onlar artıq yoxdur, amma yaratdıqları nostalji hələ də yaşayır. Hər dəfə köhnə şəkillərə baxanda, yaşlıların söhbətlərini dinləyəndə və ya şəhərin keçmişini xatırlayanda həmin su avtomatları yenidən Bakı küçələrində canlanır. Bir neçə anlıq da olsa, şəhər bizi öz ən səmimi dövrlərinə aparır.
Xanım Aydın
