İslam ənənəsində Peyğəmbər Məhəmmədin (s.ə.s.) məşhur bir kəlamı var:
“Cənnət anaların ayaqları altındadır”.
Viktor Hüqonun çox sadə, amma olduqca dərin mənalı bir səhnəsi var: ana çörəyi bölüb uşaqlarına verir.
— “O, özünə heç nə saxlamadı”, — deyə əsgər qeyd edir.
— “Deməli, ac deyil”, — digəri cavab verir.
— “Xeyr… o, anadır”.
Xarici jurnal və kitablarda analıq və tərbiyə haqqında oxuduqca, anaları müxtəlif kateqoriyalara bölmək cəhdləri ilə daha çox qarşılaşırsan: “nəzarətçi ana”, “toksik ana”, “dost ana”, “infantil ana”. Son illərdə sosial şəbəkələrdə yeni terminlər də yaranıb — minimalizm və sakit estetikanı seçən “beige moms”, təbii və ekoloji yanaşmaya üstünlük verən “crunchy moms”, yumşaq və qayğıkeş tərbiyəni seçən “soft moms”.
Amma bütün bu müxtəlifliklə tanış olduqca insan istər-istəməz sadə bir fikrə gəlir: ana uşağına daxilində nə varsa, onu verir. Biz bacardığımız qədər sevirik. Qayğını isə həyatdan necə öyrənmişiksə, elə göstəririk. Və çox zaman özümüzü son damlasına qədər veririk.
Hər bir ana öz dövrünün məhsuludur.
Onun imkanları, gücü, səbri və hətta səhvləri yalnız şəxsi keyfiyyətləri ilə deyil, həm də yaşadığı şəraitlə formalaşır: — təhsil səviyyəsi və biliyə çıxış imkanları;
— maddi vəziyyət;
— həyat şəraiti;
— mədəniyyət və ənənələr;
— yaşadığı tarixi dövr.
Analıq bu dünyadan ayrı mövcud olmur.
Bir çox qadın gün ərzində bir neçə dəfə özünü belə bir fikirdə tutur: “Mən pis anayam”.
Amma həqiqət budur ki, biz pis ana deyilik. Biz kifayət qədər yaxşıyıq. Təkcə bu sualı özümüzə verdiyimiz üçün. Şübhələndiyimiz, narahat olduğumuz və uşaqlarımız üçün daha yaxşı olmaq istədiyimiz üçün. Pis analar isə buna görə narahat olmur — onlar şübhə etmirlər.
Dünyanın müxtəlif ölkələrində psixoloqlar mühüm bir anlayışa gəliblər — “kifayət qədər yaxşı ana”. Bu termini Donald Vinnikott irəli sürüb və bu anlayış hər bir qadın üçün böyük bir rahatlıq gətirir.
Uşağa ideal ana lazım deyil. Ona canlı ana lazımdır.
Səhv edən və bunu qəbul edən.
Bəzən özünü itirən, amma sonra üzr istəməyə güc tapan.
Həmişə necə düzgün davranacağını bilməyən və dürüstcə: “Bilmirəm” və ya “Gəl birlikdə başa düşək” deyən.
Qüsursuz və hər şeyi bilən yox. Həqiqi olan.
Elə bir ana ki, uşağı istənilən problemi ilə onun yanına gələ bilsin — qorxsa da, utansa da.
Kifayət qədər yaxşı ana uşağının pis olduğunu hiss edir.
Hətta o susanda belə.
Kobud davrananda belə.
Özündən uzaqlaşdıranda belə.
O, həqiqətə görə cəza vermir. Hətta həmin həqiqət ağır olsa belə — qorxu, zorakılıq, narahatlıq və ya daxili ağrı haqqında olsa belə.
Belə bir ananın yanında uşaq özü olmaqdan qorxmur.
O bilir ki, onu qəbul edəcəklər, dinləyəcəklər və rədd etməyəcəklər.
Əgər biz bu hissi yarada bilmişiksə, deməli, artıq çox şeyi düzgün etmişik. İçimizdə hələ də şübhə yaşasa belə.
Əziz analar…
Biz onları ürəyimizin altında daşıyanlarıq.
Onların ilk gördüyü və ilk gülümsədiyi insanlarıq.
Doğum evindən qayıtdıqdan sonra gecələr oyanıb yalnız nəfəs alıb-almadığını yoxlamaq üçün beşiyinə yaxınlaşanlarıq.
Biz yalnız xoşbəxt anlarda deyil, özümüzə ağır olanda da onların yanındayıq.
Və həyat nə gətirsə gətirsin — boşanma, xəstəlik, maddi çətinliklər, doğuşdan sonrakı depressiya, yorğunluq və ya ağır günlər — biz övladımız üçün yenə də ən əsas insan olaraq qalırıq.
Ən doğma.
Və yeganə…
Ayna Bəxtiyar
