Sovet futbolunda çox parlaq soyadlar olub, amma elələri də vardı ki, ilk səhifələrə düşməsələr də, öz izlərini qoyurdular. Anatoli Bonişevski məhz onlardan idi. Gurultulu müsahibələrsiz, artıq səs-küysüz bir futbolçu idi. Köhnə məktəbin hücumçusu — zəhmətkeş, inadkar, xarakterli.
O, adi bir həyətdə böyümüşdü; qapılar kərpicdən qurulardı, top isə çox vaxt hamı üçün bir dənə olardı. Gəncliyində məşqçilər onu fərq etdilər: Bonişevski gözoxşayan fəndlər etmirdi, amma həmişə lazım olan yerdə olurdu. Onun nadir bir keyfiyyəti vardı – saniyəni hiss etmək. Nə vaxt sürətlənmək, nə vaxt gözləmək, nə vaxt düşünmədən zərbə vurmaq lazım olduğunu yaxşı hiss edir, bilirdi.
Karyerasının böyük hissəsini Bakı “Neftçi”sində keçirdi. Klubun azarkeşləri üçün o, doğma adam – üz qabığının ulduzu yox, hər dəqiqəni vicdanla oynayan hücumçu idi. Bakı stadionunda onu bir toxunuşla epizodu həll edə bilən oyunçu kimi tanıyırdılar. O, tamaşa üçün oynamırdı, nəticə üçün oynayırdı.
Ölkə çempionatında Bonişevski tədricən əsas heyətdə möhkəmləndi. Mərkəz hücumçusu kimi çıxış edir, topsuz çox işləyir, ötürmələrə çox diqqət edirdi. Komanda yoldaşları onun haqqında sadə deyirdilər: “Şans varsa — Tolya onu qaçırmaz.” Məhz buna görə onu yığmaya çağırdılar.
O məşhur oyun
Braziliya ilə oyun o vaxt imtahan kimi qəbul edilirdi. Braziliyalılar futbol dəbinin qanunvericiləri sayılırdı: sürətli, plastik, texnikalı. Onlara qarşı açıq futbol oynamaq olmazdı – dərhal cəzalandırardılar.
İlk dəqiqələrdən topa nəzarəti ələ aldılar. Sovet komandası daha çox müdafiə olunur, sürətli əks-hücum üçün məqam gözləyirdi. Və o məqam birinci hissənin sonlarına yaxın gəldi.
37-ci dəqiqə. Meydanın mərkəzində top ələ keçirilir. Top dərhal irəli ötürülür —kəskin, yerüstü, müdafiəni yarıb keçən ötürmə. Bonişevski demək olar ki, mərkəz dairəsindən start götürür. Müdafiəçi yanındadır, amma Anatoli ilk sürətlənmə hesabına yarım addım öndə olur.
O, tələsmir. Topu hərəkətdə qəbul edir, rəqibin sürüşmə müdaxiləsinə imkan verməmək üçün azca kənara çəkir. Qapıya sayılı metrlər qalır. Qapıçı bucağı daraltmaq üçün irəli çıxır.
Və burada ən vacibi — soyuqqanlılıqdır. Çoxları belə vəziyyətdə var gücü ilə zərbə vurardı. Bonişevski isə yox. Qapıçıya qısa bir baxış atır və topu sakitcə, yerüstü uzaq küncə göndərir. Patossuz, artıq hərəkətsiz.
Top otun üstü ilə sürüşərək dəqiq tora daxil olur.
Tribunada əvvəlcə sükut — sanki heç kim nə baş verdiyini anlamır. Sonra isə gurultu. Çünki o vaxt Braziliyaya qol vurmaq böyük hadisə idi.
İkinci hissədə dözmək lazım gəldi. Braziliyalılar təzyiq göstərir, kombinasiyalar qurur, uzaqdan zərbələr vururdular. Amma hesab qorundu. Oyun heç-heçə bitdi və həmin matçdan sonra Bonişevskinin soyadı çoxlarının yaddaşında qaldı.
İllər keçdi. Yeni ulduzlar, yeni turnirlər yarandı. Amma veteranların söhbətlərində o qol hələ də xatırlanır. Sensasiya kimi yox, həlledici anda necə oynamaq lazım olduğunun nümunəsi kimi: təşvişsiz, artıq sözsüz.
Bəzən karyera kubokların sayı ilə deyil, bir dəqiq və düzgün saniyə ilə yadda qalır. “Neftçi” azarkeşləri və o oyunu görənlər üçün həmin saniyə Anatoli Bonişevskinin Braziliya qapısına vurduğu zərbə oldu.
Murad Muxtarov
