Xatirələri unudulmayan səslər, dadlar, qoxular var. Köhnə Bakının yay günlərini xatırlayanların yaddaşında günəşdən saralmış küçələr, dənizdən əsən ilıq meh və bir də şəhərin müxtəlif guşələrində dayanan iri sarı kvas çənləri yaşayır. O çənlər yayın gəldiyini xəbər verən şəhər nişanələri idi.
Metro çıxışlarında, avtobus dayanacaqlarında, parklarda, bulvara gedən yollarda, insanların ən çox keçdiyi yerlərdə onları görmək olardı. Uzaqdan görünən sarı rəng elə bil susuz adamı özünə çağırardı. Çənin yanında isə həmişə gülərüz satıcı dayanardı. Bir əli kranda, o biri əlində iri şüşə bakal…
İnsanlar növbəyə düzülərdi. Kimi işdən çıxmışdı, kimi bazardan qayıdırdı, kimi də uşağının əlindən tutub parkdan keçirdi. Hamısının ünvanı eyni idi – kvas çəni.
Krandan axan köpüklü, tünd rəngli kvas iri şüşə bakalı dolduranda elə bil yayın bütün istisi bir anlıq dayanırdı. Bakalı əlinə alan adam ilk qurtumu içən kimi nəfəsini dərər, “eh…” deyib üzünə təbəssüm qonardı. O sərinlik təkcə susuzluğu yatırmırdı, insanın ruhunu da rahatladırdı.
O vaxt birdəfəlik plastik stəkanlar yox idi. Böyük, qalın şüşə bakallar vardı. Satıcı bakalı su ilə yaxalayar, növbəti alıcıya uzadardı. Heç kim bundan narahat olmazdı. Çünki o dövrün öz sadəliyi, öz etibarı vardı.
Bakı yayı həmişə isti olub. Asfaltın istidən dalğalandığı, binaların günəşdən qızdığı günlərdə o kvas çənləri şəhərin sərinlik adaları idi. İnsanlar bəzən yolunu bilərəkdən həmin tərəfə salar, bir bakal kvas içib yollarına davam edərdilər.
Kvasın dadını sözlə təsvir etmək çətindir. O, nə qazlı içkilərə bənzəyirdi, nə də şirələrə. Özünəməxsus ətri, yüngül turşməzə dadı və təbii sərinliyi vardı. Elə buna görə də yayın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi.
Uşaqlar üçün isə kvas almaq kiçik bir bayram idi. Valideynin uzatdığı bir neçə qəpik, satıcının kranı açması, bakalın dolmasını həyəcanla izləmək və ilk qurtumu içəndə dodaqlarda qalan köpük… Bunlar bütöv bir nəslin uşaqlıq xatirələridir.
O sarı çənlərin ətrafında şəhər yaşayırdı. İnsanlar söhbətləşir, hal-əhval tuturdu. Kimisi tanışına rast gəlirdi, kimisi tələsə-tələsə bir bakal içib avtobusa çatırdı. Hər şey sadə idi, amma səmimi idi.
Bu gün Bakı tamamilə dəyişib. Müasir kafelər, restoranlar, köşklərdə satılan müxtəlif sərinləşdirici içkilər, rəngbərəng butulkalar şəhərin hər tərəfindədir. Amma bütün bu bolluğun içində o sarı kvas çənlərinin yaratdığı hissi tapmaq çətindir. Çünki nostaljinin dadı heç bir yeni içkidə olmur.
Bəlkə də insan ömründə ən şirin dadlar yalnız uşaqlıqdan gələn dadlardır. Ona görə də köhnə Bakını xatırlayanlar üçün kvas yayın qoxusu, küçələrin səsi, isti asfaltın üstündəki həyat, gülərüz satıcıların səmimiyyəti və qayğısız günlərin bir parçasıdır.
İndi o sarı çənlər çoxdan şəhərdən itib. Kvas da digər içkilər kimi butulkalarda mağazalarda satılır. Amma köhnə fotolarda, xatirələrdə və bakılıların söhbətlərində hələ də o bakalda içilən köpüklü kvas yaşayır…
Xanım Aydın
