Azərbaycan muğam sənətinin tarixində elə sənətkarlar var ki, onların adı yalnız bir ifaçı kimi deyil, bütöv bir musiqi məktəbinin daşıyıcısı kimi xatırlanır. Belə sənətkarlardan biri də görkəmli kamança ustası, muğam ifaçısı Tələt Bakıxanovdur. Onun kamançasından süzülən hər bir səs Azərbaycan musiqisinin ruhunu, xalqımızın minillik duyğularını və muğamın sehrli aləmini dinləyicilərə çatdırırdı.
13 iyun 1927-ci ildə Bakıda dünyaya göz açan Tələt Bakıxanov musiqinin və sənətin nəfəs aldığı bir mühitdə böyümüşdü. Onun sənət yolunun formalaşmasında Azərbaycanın görkəmli tarzənlərindən olan əmisi Əhməd Bakıxanovun xüsusi rolu vardı. Gənc Tələtin musiqiyə marağı erkən yaşlarından hiss olunur, ailəsinin dəstəyi ilə bu maraq peşəkar sənət yoluna çevrilirdi.
1945–1947-ci illərdə teatr texnikumunda təhsil alan Tələt Bakıxanov sonradan Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində kamança sənətinin sirlərini öyrəndi. O, görkəmli pedaqoqlar Hafiz Mirzəliyev və Firuz Əlizadənin sinfində təhsil alaraq ifaçılıq texnikasını mükəmməlləşdirdi. Hələ gənc yaşlarından onun istedadı diqqət çəkirdi və 1947-ci ildən etibarən Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Mahnı və Rəqs Ansamblında solist kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.
Tələt Bakıxanovun sənət yolunda muğam xüsusi yer tuturdu. O, Azərbaycanın ən tanınmış xanəndələrini müşayiət edən muğam üçlüyünün üzvü kimi uzun illər səhnələrdə çıxış etdi. Kamançasının həzin və eyni zamanda qüdrətli səsi muğamın bütün incəliklərini dinləyiciyə çatdırmağı bacarırdı.
Onun adı xüsusilə “Segah” muğamı ilə yanaşı çəkilir. Musiqi mütəxəssisləri və muğamsevərlər Tələt Bakıxanovu instrumental “Segah”ın ən gözəl ifaçılarından biri hesab edirdilər. O, bu muğamı sadəcə ifa etmir, hər dəfə ona yeni nəfəs, yeni duyğu bəxş edirdi. Kamançanın dili ilə danışan sənətkar dinləyicini bir anda muğamın dərin və sirli dünyasına aparırdı.
Tələt Bakıxanovun sənəti yalnız Azərbaycan səhnələri ilə məhdudlaşmırdı. O, Fransa, İndoneziya, Malta, İran, Türkiyə, Suriya və digər ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak etmiş, Azərbaycan musiqisini beynəlxalq auditoriyalara təqdim etmişdi. Hər çıxışı ilə o, Azərbaycanın zəngin musiqi mədəniyyətinin canlı təbliğatçısına çevrilirdi.
1970–1980-ci illərdə Səmərqənddə keçirilən “Yaxın və Orta Şərq xalqları peşəkar musiqisinin ənənələri və müasirlik” mövzusunda beynəlxalq simpoziumlarda iştirak etməsi də onun sənət nüfuzunun göstəricisi idi. Bu mötəbər tədbirlərdə Bəhram Mansurov, Canəli Əkbərov və Alim Qasımov kimi görkəmli sənətkarlarla birlikdə Azərbaycan muğam məktəbini təmsil edirdi.
Sənətkarın fəaliyyətində pedaqoji iş də mühüm yer tuturdu. 1988-ci ildən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində çalışan Tələt Bakıxanov öz bilik və təcrübəsini gənc nəslə ötürür, Azərbaycan kamançaçılıq ənənələrinin yaşamasına xidmət edirdi. Onun yetişdirdiyi tələbələr sonralar bu sənətin davamçılarına çevrildilər.
1975-ci ildə ona Azərbaycan SSR-in Əməkdar artisti fəxri adı verildi. Bu ad sənətkarın uzun illər ərzində Azərbaycan musiqi mədəniyyətinə göstərdiyi xidmətlərin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi idi.
30 may 2000-ci ildə Tələt Bakıxanov dünyasını dəyişdi. Lakin böyük sənətkarın ömrü onun ifalarında, lent yazılarında və yetirmələrinin sənətində yaşamaqda davam edir.
Bu gün Tələt Bakıxanovun adı çəkiləndə ilk növbədə kamançanın kövrək, təsirli və qəlblərə yol tapan səsi xatırlanır. O, muğamın ecazkar dünyasını öz ifası ilə zənginləşdirən, Azərbaycan musiqi tarixində silinməz iz qoyan sənətkarlardan biri kimi yaddaşlarda yaşayır. Çünki əsl sənətkarlar həyatdan getsələr də, onların yaratdığı musiqi zamanın fövqündə yaşayaraq nəsildən-nəslə ötürülür.
Xanım Aydın
