Müasir göydələnlərin və yenilənmiş Bakının məhəllələrinin fonunda hələ də sənaye dövrünün səssiz şahidlərini — vaxtilə fabriklərə, hamamlara, elektrik stansiyalarına və neft emalı obyektlərinə xidmət etmiş köhnə tüstü borularını – bacaları görmək mümkündür.

Bu kərpicdən və ya metaldan hazırlanmış konstruksiyaların əksəriyyəti XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində, neft sənayesinin sürətli inkişafı dövründə inşa edilib. O vaxtlar Bakını Qafqazın “qara şəhəri” adlandırırdılar: yüzlərlə müəssisə güclü tüstü çıxarma sistemlərinə ehtiyac duyurdu və hündür borular şəhər mənzərəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi.

Bəzi boruların hündürlüyü 30–45 metrə çatırdı — bu da tüstünün səmərəli şəkildə yayılmasına və yaşayış məntəqələrinin sıx smoqdan qorunmasına imkan verirdi. Belə qurğular xüsusilə Sabunçu, Binəqədi, Balaxanı ərazilərində və köhnə sənaye zonalarının yaxınlığında çox idi.

Zaman keçdikcə zavodların əksəriyyəti bağlandı və ya başqa ərazilərə köçürüldü, lakin bəzi tüstü boruları bu günə qədər qorunub saxlanılıb. Bu gün onlar artıq texniki obyekt kimi deyil, Bakının dünyanın əsas enerji mərkəzlərindən biri olduğu dövrü xatırladan özünəməxsus sənaye abidələri kimi qəbul olunur.

Şəhər tədqiqatçıları qeyd edirlər ki, bu boruların bir hissəsi sənaye turizminin elementlərinə çevrilə bilər: Avropada bu cür obyektlər tez-tez art-məkanlara, baxış meydançalarına və ya açıq hava muzey eksponatlarına çevrilir.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, ən azı bir neçə tarixi tüstü borusunun qorunması müasir Bakının — neft mədənlərindən Xəzər sahilindəki meqapolisə qədər — necə formalaşdığını anlamaq baxımından olduqca vacibdir.

Murad Muxtarov