Mayın 17-si hər il dünya üzrə rəqəmsal kommunikasiya və informasiya texnologiyalarının əhəmiyyətini ön plana çıxaran xüsusi bir gün kimi qeyd olunur. Bu tarix Ümumdünya Telekommunikasiya və İnformasiya Cəmiyyəti Günü olaraq tanınır və onun əsas məqsədi müasir dövrdə informasiya axınının, internetin və rəqəmsal texnologiyaların cəmiyyətlərin inkişafındakı roluna diqqət çəkməkdir.
Baki-baku.az xəbər verir ki, Ümumdünya Telekommunikasiya və İnformasiya Cəmiyyəti Günü BMT Baş Assambleyasının 2006-cı ilin martında qəbul etdiyi qətnamə ilə təsis olunub. Bu tarixdən əvvəl həmin gün Ümumdünya Telekommunikasiya Günü kimi qeyd edilirdi və onun əsası 1969-cu ildən etibarən Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının qərarı ilə qoyulmuşdu. Günün seçilmə səbəbi isə 1865-ci il mayın 17-də Parisdə ilk Beynəlxalq Teleqraf Sazişinin imzalanmasıdır. Həmin sənəd qlobal rabitə tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı sayılır və sonradan bu proses Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı kimi formalaşan beynəlxalq təşkilatın yaranmasına zəmin yaradıb.
Bu günün mahiyyəti yalnız tarixi bir hadisənin anılması ilə məhdudlaşmır. O, həm də rəqəmsal texnologiyaların müasir dövlətlərin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafında oynadığı həlledici rolu xatırladır. İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində çalışan proqramçılar, şəbəkə mühəndisləri, sistem administratorları, veb tərtibatçılar, internet provayderləri və rəqəmsal platformalarda fəaliyyət göstərən mütəxəssislər bu ekosistemin əsas sütunlarını təşkil edirlər.
Rəqəmsal transformasiya bu gün artıq yalnız texnoloji yenilik deyil, həm də qlobal inkişafın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. İnternet və informasiya texnologiyaları dövlət idarəçiliyindən tutmuş təhsilə, səhiyyədən iqtisadiyyata qədər bütün sahələrdə yeni imkanlar yaradır. Eyni zamanda, “mənalı bağlantı” anlayışı daha çox aktuallaşır. Bu yanaşma təkcə internetə çıxış deyil, həm də sabit, təhlükəsiz və səmərəli rəqəmsal iştirak imkanlarını nəzərdə tutur.
Bununla yanaşı, dünya miqyasında rəqəmsal uçurum problemi hələ də qalmaqdadır. Bəzi ölkələr yüksək texnologiyalardan geniş istifadə edərək iqtisadi və sosial üstünlüklər qazandığı halda, digər regionlar infrastruktur və bacarıq çatışmazlığı səbəbindən geridə qalır. Beynəlxalq məlumatlara əsasən, milyardlarla insan hələ də internetdən istifadə imkanına malik deyil ki, bu da təhsil, məşğulluq və innovasiya imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.
Rəqəmsal infrastrukturun dayanıqlılığı isə müasir dövrdə strateji əhəmiyyət daşıyır. Fiber-optik şəbəkələr, peyk sistemləri, sualtı kabellər və məlumat mərkəzləri dövlətlərin iqtisadi və sosial sistemlərinin fasiləsiz işləməsində əsas rol oynayır. Bu infrastrukturun sabitliyi həm də fövqəladə hallara reaksiya, maliyyə əməliyyatları və dövlət xidmətlərinin davamlılığı üçün vacibdir.
Azərbaycan da bu qlobal proseslərin fəal iştirakçılarından biridir. Ölkədə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən sayılır. Son illərdə rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsi, internet xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması və müasir texnoloji həllərin tətbiqi istiqamətində ardıcıl addımlar atılır.
Xüsusilə “Onlayn Azərbaycan” layihəsi bu sahədə mühüm təşəbbüslərdən biri kimi qeyd olunur. Layihə nəticəsində ölkə üzrə yaşayış və biznes obyektlərinin böyük əksəriyyəti yüksəksürətli genişzolaqlı internet şəbəkəsinə qoşulub. Bu isə rəqəmsal xidmətlərin daha geniş əhali kütləsi üçün əlçatan olmasına şərait yaradıb.
Bakıda və ümumilikdə ölkə üzrə rəqəmsal inkişaf sahəsində həyata keçirilən tədbirlər Azərbaycanı regional rəqəmsal mərkəzlərdən birinə çevirmək məqsədi daşıyır. Bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bunun bariz nümunələrindən biri 2025-ci ildə Bakıda keçirilən WTDC-25 Ümumdünya Telekommunikasiyanın İnkişafı Konfransı tədbiridir.
Konfrans Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının ən mühüm forumlarından biri kimi rəqəmsal inklüzivlik, əlaqə imkanlarının genişləndirilməsi və dayanıqlı şəbəkə inkişafı mövzularına həsr olunmuşdu. Tədbirə onlarla ölkədən yüksək səviyyəli nümayəndələr, o cümlədən nazirlər və beynəlxalq təşkilatların təmsilçiləri qatılmış, rəqəmsal gələcəyin əsas istiqamətləri geniş müzakirə olunmuşdur. Konfransın yekununda isə Bakı sənədləri və yol xəritələri qəbul edilərək qlobal rəqəmsal inkişaf üçün mühüm çərçivə formalaşdırılmışdır.
Eyni zamanda, qadınların İKT sektorunda rolunun artırılması, rəqəmsal liderlikdə gender balansının gücləndirilməsi kimi məsələlər də Bakıda keçirilən tədbirlər çərçivəsində xüsusi diqqət mərkəzində olub. Bu yanaşma rəqəmsal inkişafın daha inklüziv və ədalətli olmasına xidmət edir.
Müasir dövr göstərir ki, rəqəmsal texnologiyalar təkcə iqtisadi inkişaf vasitəsi deyil, həm də sosial bərabərliyin, innovasiyanın və qlobal əməkdaşlığın əsas dayaqlarından biridir. Bununla yanaşı, kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal bərabərsizlik və insan hüquqlarının qorunması kimi çağırışlar da aktuallığını qoruyur.
Ümumdünya Telekommunikasiya və İnformasiya Cəmiyyəti Günü məhz bu reallıqları xatırladaraq dünyanı daha dayanıqlı, daha inklüziv və daha əlçatan rəqəmsal gələcəyə yönəltmək məqsədi daşıyır.
