Abidələr çoxdan ənənəvi postament üzərində ucaldılmış bürünc heykəl anlayışını geridə qoyub. Bu gün onların bir çoxu qeyri-adi görünüşü ilə insanları təəccübləndirir, düşündürür və hətta şəhərlərin əsas görməli yerlərindən birinə çevrilir. Belə heykəllərin hər birinin arxasında özünəməxsus bir tarixçə dayanır.
Ən təsirli memoriallardan biri Budapeştdə yerləşən “Dunay sahilində ayaqqabılar” abidəsidir. Çayın kənarında kişi, qadın və uşaq ayaqqabılarından ibarət 60 cüt çuqun ayaqqabı düzülüb. Bu memorial İkinci Dünya müharibəsi illərində burada güllələnən minlərlə yəhudinin xatirəsinə ucaldılıb. Edamdan əvvəl insanları ayaqqabılarını çıxarmağa məcbur edirdilər, çünki o dövrdə ayaqqabı qiymətli əşya hesab olunurdu.
“Keçid” adlı abidə də öz qeyri-adiliyi ilə diqqət çəkir. Polşanın Vrotslav şəhərində yerləşən bu kompozisiyaya baxanda elə təsəvvür yaranır ki, insanlar küçənin bir tərəfində torpağın altına girir, digər tərəfində isə yenidən üzə çıxırlar. Bu heykəltəraşlıq kompozisiyası Polşada kommunist repressiyaları dövründə yoxa çıxan insanların taleyini simvolizə edir.
ABŞ-nin Texas ştatında yerləşən məşhur Cadillac Ranch də dünyanın ən qeyri-adi abidələrindən biridir. Burada on ədəd köhnə Cadillac avtomobili ön hissəsi torpağa basdırılmış vəziyyətdə quraşdırılıb. Bu art-obyekt 1974-cü ildə yaradılıb və Amerika avtomobil sənayesinin tarixinə həsr olunub. Ən maraqlısı isə odur ki, ziyarətçilərə avtomobilləri aerozol boya ilə rəngləməyə icazə verilir. Buna görə də bu qeyri-adi abidənin görünüşü daim dəyişir.
Elə həmin Texas ştatında yerləşən Las Kolinas mustanqları abidəsi də böyük maraq doğurur. Burada doqquz bürünc mustanq sanki suyun üzəri ilə çapırmış kimi təsvir edilib və bu, heykəllərə heyrətamiz hərəkət təsiri bəxş edir. Bu kompozisiya dünyanın ən iri bürünc heykəltəraşlıq ansambllarından biri hesab olunur.
Fransanın Marsel şəhərində heykəltəraş Bruno Katalanonun yaratdığı qeyri-adi “Səyahətçilər” heykəlləri də böyük maraq doğurur. Fiqurların bədəninin əhəmiyyətli bir hissəsi yoxdur, lakin buna baxmayaraq onlar bütöv təsir bağışlayırlar. Müəllif bununla göstərmək istəyib ki, hər bir səyahət insanı dəyişdirir, sanki onun ruhunun bir hissəsi getdiyi yeni məkanlarda qalır.
Tamamilə fərqli məna daşıyan abidələrdən biri də lüləsi düyünlənmiş tapançanı təsvir edən Non-Violence heykəlidir. Bu əsər Con Lennonun qətlindən sonra yaradılıb və sülhün, eləcə də zorakılıqdan imtinanın beynəlxalq rəmzinə çevrilib. Bu gün abidənin surətləri dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən BMT-nin baş qərargahının yaxınlığında quraşdırılıb.
Bu abidələr göstərir ki, incəsənətin məqsədi təkcə gözəllik yaratmaq deyil, həm də insanı düşündürmək və dərin məna çatdırmaqdır. Onlardan bəziləri tarixin faciəli səhifələrini xatırladır, digərləri insanı azadlıq, sülh və həyatın dəyəri haqqında düşünməyə vadar edir, bəziləri isə yaradıcılarının qeyri-adi təxəyyülü ilə heyrətləndirir. Elə buna görə də hər il milyonlarla turist bu abidələri yalnız şəkil çəkdirmək üçün deyil, onların danışdığı hekayələri dinləmək və hiss etmək üçün ziyarət edir.
Hacı Cavadov
