Bakıda yay gününün öz qaydaları var. Günəş səhər tezdən şəhərin üstünə çıxır və bir müddət sonra küçədə addımlayan hər kəsin beynində eyni fikir yaranır: “Görəsən, harada kölgə var?”

Bu sual sadə səslənsə də, avqust Bakısında kiçik bir strateji məsələyə çevrilir. Çünki yayda şəhərdə hər şeyin xəritəsi var: yolların, avtobusların, kafelərin, parkların… Bir də günün ən qiymətli resurslarından birinin — kölgənin xəritəsi.

Bakı sakini günəşli gündə küçəyə çıxanda artıq intuitiv olaraq bilir: bu tərəfdə ağac var, o biri küçə tam günəş altındadır, həmin binanın divarı günortadan sonra kölgə salır, filan parkda isə skamyaların yarısı səhər kölgədə, yarısı günortadan sonra kölgədə olur.

Yəni Bakı yayında kölgə tapmaq da bir şəhər bacarığıdır.

Ən etibarlı sığınacaq: ağaclı küçələr

Bakıda yay günündə ağaclı küçənin qiyməti başqa cür anlaşılır.

Qışda yanından ötüb keçdiyimiz ağac yayda birdən-birə ən yaxın dostumuza çevrilir. Günəş başın üstündə olanda ağacların yaratdığı kölgə şəhərdə kiçik bir rahatlıq zonasıdır.

Belə küçələrdə maraqlı bir mənzərə yaranır.

İnsanlar sanki yolun ən qısa hissəsini deyil, ən kölgəli hissəsini seçirlər. Bir az sağa dönürlər, sonra yenidən sola keçirlər. Qarşıdan gələn adamla toqquşmamaq üçün bir neçə saniyəlik manevr edirlər.

Amma məqsəd birdir: kölgədən çıxmamaq.

Hətta bəzən iki nəfərin eyni ağacın kölgəsinə doğru getdiyini görmək mümkündür. Kim tez çatdısa, kölgə onundur.

Yay Bakısının səssiz yarışlarından biri də budur.

Parklar: şəhərin yaşıl fasiləsi

Parklar isti gündə Bakının ən rahat dayanacaqlarındandır.

Ağacların altında skamyalar, sakit yollar, bir qədər külək və şəhərin gurultusundan uzaqlaşmaq imkanı… Parkda oturmaq üçün bəzən xüsusi səbəb də lazım deyil.

Sadəcə günəşdən qaçmaq kifayətdir.

Parklarda kölgənin də öz “premium zonaları” olur.

Böyük ağacın düz altındakı skamya adətən ən arzulanan yerdir. Əgər orada kimsə oturubsa, yaxınlıqdakı skamyaya keçirsən. Əgər onun da günəş aldığını görürsənsə, üçüncü variantı axtarırsan.

Bu zaman artıq adi gəzinti deyil, kölgə strategiyası başlayır.

Bulvarın kölgəsi

Bulvarın üstünlüyü başqa yerdədir: dəniz.

Yayın ən isti günündə belə dəniz tərəfdən gələn küləyin verdiyi rahatlıq hiss olunur. Amma bulvarda kölgə məsələsi bir qədər mürəkkəbdir. Günəşli hissələr genişdir və ağacların kölgəsi gün ərzində yerini dəyişir.

Ona görə bulvarda gəzənlərin iki əsas silahı var: ağac kölgəsi və külək.

Bəzən külək o qədər yaxşı işləyir ki, insan günəşin altında olduğunu bir neçə dəqiqə unudur. Sonra asfaltın istiliyini ayaqlarında hiss edib reallığa qayıdır.

Bulvarda ən yaxşı variant isə həm küləyin, həm də kölgənin olduğu yeri tapmaqdır.

Belə yer tapıldıqda artıq ora sadəcə kölgə deyil.
Kiçik xoşbəxtlikdir.

Köhnə həyətlərin sirri

Bakının köhnə həyətlərində yay tamam başqa cür hiss olunur.

İçərişəhərin daş divarları, köhnə binaların həyətləri, eyvanlar, ağaclar… Burada kölgə yalnız günəşdən qorunmaq üçün deyil, həm də şəhərin köhnə ritmini hiss etmək üçün bir vasitəyə çevrilir.

Bəzi həyətlərdə ağaclar illər ərzində o qədər böyüyüb ki, günəşin qarşısında təbii çətir rolunu oynayırlar.

Həyətdə bir neçə stul, balaca masa, çay stəkanı və ağacın altındakı kölgə…

Bakı yayının ən sadə, amma ən gözəl mənzərələrindən biri budur.

Köhnə həyətlərin bir üstünlüyü də odur ki, burada kölgə ilə yanaşı, divarların yaratdığı sərinlik də olur. Daş divarlar günəşdən qoruyur, həyətdəki ağaclar isə havanı bir qədər yumşaldır.

Bəzən şəhərin ən bahalı kondisioneri belə bu mənzərənin yerini vermir.

Divar kölgəsi də kölgədir

Bakı sakini kölgə məsələsində seçici deyil.

Ağac tapılmadı?
Divar var.

Divar da yoxdursa?
Bina girişi.

O da yoxdursa?
Dayanacaq.

Əsas odur ki, günəşlə arada nəsə olsun.

Yay günündə avtobus gözləyərkən dayanacağın kiçik kölgə sahəsinə yerləşmək də ayrıca bir sənətdir. Günəşin istiqaməti dəyişdikcə insanlar da yavaş-yavaş yer dəyişirlər.

Bir neçə dəqiqə əvvəl hamının dayandığı yer artıq günəş altındadır.

Və hamı səssizcə kölgənin ardınca gedir.

Sanki görünməz bir maqnit onları çəkir.

Kölgənin vaxtı da var

Əslində şəhərdə kölgə axtarmağın ən mühüm qaydası onu bilməkdir ki, kölgə gün ərzində yerini dəyişir.

Səhər bir binanın qarşısı rahatdır, günorta başqa tərəf. Günün ikinci yarısında isə tamam başqa küçədə ağacların kölgəsi uzanmağa başlayır.

Ona görə Bakını yalnız küçələrin deyil, kölgələrin də şəhəri kimi təsəvvür etmək mümkündür.

Eyni küçə səhər başqa, günorta başqa, axşam isə tamam başqa görünür.

Günəş yüksəldikcə kölgələr qısalır.

Günəş aşağı düşdükcə uzanır.

Axşamüstü isə şəhər bir qədər nəfəs almağa başlayır.

Kölgə axtarmağın ən yaxşı yolu

Bakı yayında kölgə tapmaq üçün xüsusi tətbiqə ehtiyac yoxdur.

Bir az müşahidə kifayətdir.

Ağaclara baxın. Parkları yadınızda saxlayın. Köhnə həyətləri xatırlayın. Günün hansı saatında hansı küçənin kölgədə qaldığını öyrənin. Və ən əsası, yay günündə şəhərin ritminə uyğunlaşın.

Çünki isti havada bəzən ən yaxşı gəzinti marşrutu ən qısa yol deyil, ən kölgəli yoldur.

Bakı günəşli şəhərdir.

Amma kölgələri də az deyil.

Sadəcə onları tapmaq lazımdır.

Bəzən bir ağacın altında, bəzən köhnə daş divarın yanında, bəzən bulvarın küləyində, bəzən də illərdir tanıdığımız bir həyətin səssizliyində…

Və isti yay günündə həmin kölgəyə çatanda insanın içindən istər-istəməz bir fikir keçir:

“Yaxşı ki, bunu bilirdim.”

Xanım Aydın