Yanğınsöndürmə tarixində bir hadisə var ki, səsləndikdə elmi-fantastik hekayəni xatırladır, amma gerçəkdə baş vermişdir.
1963-cü ildə, Özbəkistan SSR-in Urtabulaq qaz yatağında baş verən qəza mühəndislər üçün əsl kabusa çevrildi. Cəmi bir neçə saniyədə 120 metr hündürlüyündə alov sütunu göyə qalxdı, odun uğultusu onlarla kilometr uzaqdan eşidilirdi.
Baki-baku.az xəbər verir ki, bu alov nəhənginə qarşı heç bir ənənəvi üsul işləmirdi. Üç il ərzində bütün o dövrün tanınmış texnologiyaları aciz qaldı — yanğın məğlubedilməz görünürdü.
Və o zaman sovet alimləri elə bir qərar verdilər ki, bu an elmi-fantastik romanların səhifələrinə layiq idi: yanğını yeraltı atom partlayışı ilə söndürmək! Təqribən 1,5 kilometr dərinlikdə, quyudan bir qədər aralıda təxminən 30 kiloton gücündə nüvə yüklü partlayıcı yerləşdirildi. Məqsəd zərbə dalğası ilə yer qatlarını çökdürərək qazın çıxış yolunu tamamilə bağlamaq idi.
1966-cı il, 30 sentyabrda, partlayışdan cəmi 23 saniyə sonra, alov sönmüşdü. Missiya möhtəşəm uğurla başa çatdı: bu, atom enerjisinin dağıdıcı yox, “yaradıcı” şəkildə yanğını söndürmək üçün istifadə olunduğu ilk hadisə idi.
Bu uğurdan ruhlanan mühəndislər bu üsulu daha üç dəfə sınaqdan keçirdilər. Lakin sonuncu cəhd Xarkov vilayətindəki yataqda gözlənilən nəticəni vermədi.
Beləcə, sovet mühəndisliyinin tarixindəki ən cəsarətli və riskli əməliyyatlardan biri başa çatdı — insanlıq təbiətin qəzəbinə qarşı ən güclü silahını işə saldı və qalib gəldi. “Nüvə ilə yanğınsöndürmə” metodu daha geniş tətbiq olunmasa da, Urtabulaq hadisəsi bizə xatırladır: bəzən dahilik və dəlilik bir yerdə addımlayır, və elmi cəsarət mümkünsüz görünəni mümkün edə bilir.
Hacı Cavadov
