Bir vaxtlar Bakı sakinləri üçün Böyükşor gölü daha çox ekoloji problemlərin simvolu idi. Neftlə çirklənmiş sahillər, illərlə yığılan sənaye tullantıları və ağır ekoloji vəziyyət bu ərazini paytaxtın ən problemli məkanlarından birinə çevirmişdi. Bu gün isə Böyükşor tamam başqa sima ilə tanınır. Gölün sahilində salınan müasir bulvar, geniş park zolaqları, velosiped yolları və yaşıllıq sahələri onu Bakının ən sevilən istirahət məkanlarından birinə çevirib.
Bir zamanlar ekoloji fəlakət zonası
Abşeron yarımadasının ən böyük göllərindən biri olan Böyükşor uzun illər ərzində sənaye fəaliyyətinin ağır təsirlərinə məruz qalmışdı. Sovet dövründən başlayaraq gölə müxtəlif mənbələrdən sənaye və məişət tullantıları axıdılırdı. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, bərpa işlərinə başlanmazdan əvvəl gölə 76 müxtəlif mənbədən çirkab suları daxil olurdu.
Nəticədə gölün dibi qalın neft qatları və çöküntülərlə örtülmüş, ətraf ərazilər isə ekoloji baxımdan təhlükəli vəziyyətə düşmüşdü. Bir çoxları üçün Böyükşor artıq təbii göldən çox, sənaye irsinin acı nəticələrini xatırladan bir məkan idi.
Böyük dəyişimin başlanğıcı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2013-cü ildə imzaladığı “Böyükşor gölünün ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” fərman və sonrakı dövlət proqramları gölün taleyində dönüş nöqtəsi oldu.
İqtisadiyyat Nazirliyinin koordinasiyası və “Təmiz Şəhər” ASC-nin həyata keçirdiyi genişmiqyaslı layihə çərçivəsində gölün bərpasına start verildi. İlk növbədə gölün təmizlənəcək hissəsinin təcrid olunması üçün 1570 metr uzunluğunda bənd çəkildi və Böyükşor iki hissəyə ayrıldı. Hazırda həmin bəndin üzərindən Ziya Bünyadov prospektini Balaxanı şossesi ilə birləşdirən magistral yol keçir.
Layihə çərçivəsində gölün dibindən 2,8 milyon kubmetr həcmində çöküntü çıxarılıb zərərsizləşdirildi. Əsrlər boyu yığılan neft və tullantı qatlarının təmizlənməsi nəticəsində çirklənmə səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə azaldı.
Eyni zamanda, gölün ətrafında kanalizasiya sistemi quruldu, çirklənmiş yeraltı suların gölə daxil olmasının qarşısı alındı və müasir drenaj infrastrukturu yaradıldı.
Göl sahilində yeni həyat – Bulvar
Bərpa işlərinin ən görünən nəticəsi isə Böyükşor bulvarının yaradılması oldu. 22 may 2015-ci ildə istifadəyə verilən bulvar qısa müddətdə Bakı sakinlərinin və şəhər qonaqlarının sevimli məkanlarından birinə çevrildi.
Gölün şərq və cənub sahillərini əhatə edən bulvarın sahəsi 15 hektardan çoxdur. Burada 2,5 kilometrlik sahilboyu gəzinti zolağı salınıb. Geniş piyada yolları, qaçış zolaqları və velosiped marşrutları ərazini həm istirahət, həm də sağlam həyat tərzi üçün ideal məkana çevirib. Park ərazisində uşaqlar üçün oyun meydançaları, müxtəlif idman qurğuları və istirahət guşələri yaradılıb. Ümumilikdə minlərlə ağac və kol əkilərək vaxtilə boz və çılpaq görünən sahə yaşıl ekosistemə çevrilib.
Texnologiya və ekologiyanın vəhdəti
Böyükşor layihəsinin maraqlı tərəflərindən biri də müasir texnologiyaların tətbiqidir. Gölün daxilində quraşdırılmış fəvvarələr sistemi suyun oksigenlə zənginləşdirilməsinə xidmət edir. Bu, suyun keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və göldə ekoloji tarazlığın bərpasına kömək edir.
Həmçinin günəş enerjisi ilə işləyən xüsusi qurğular vasitəsilə suyun keyfiyyəti daim nəzarətdə saxlanılır, monitorinq aparılır və gölün vəziyyəti izlənilir.
Abşeronun göllərinə ümid verən layihə
Böyükşorun bərpası təkcə bir gölün xilası deyil. Bu layihə Abşeron yarımadasındakı digər göllərin də gələcəyi üçün nümunə hesab olunur. Dövlət proqramları çərçivəsində Xocahəsən, Binəqədi, Qırmızı, Puta, Qu, Zabrat, Bülbülə və Zığ göllərinin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində də işlər nəzərdə tutulub.
Bu baxımdan Böyükşor layihəsi Azərbaycanda ekoloji reabilitasiya sahəsində həyata keçirilmiş ən uğurlu layihələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Təbiətin qələbəsi
Bu gün Böyükşor sahilində gəzən insanın təsəvvür etməsi çətindir ki, bir neçə il əvvəl burada neft qoxusu, tullantılar və çirkab sular hökm sürürdü. İndi isə gölün sahilində uşaqlar oynayır, insanlar idman edir, ailələr istirahət edir və Bakı sakinləri şəhərin səs-küyündən uzaqlaşaraq təbiətlə təmas qururlar.
Böyükşorun hekayəsi göstərir ki, düzgün planlaşdırma, müasir texnologiyalar və ardıcıl ekoloji siyasət sayəsində hətta ən ağır vəziyyətdə olan təbiət guşələrinə belə ikinci həyat vermək mümkündür. Bir zamanlar ekoloji problemin rəmzi olan Böyükşor bu gün Bakının yaşıl gələcəyinin simvollarından biri hesab olunur.
Xanım Aydın
