Dünya gəmiçiliyi tarixində çoxlu nəhəng gəmilər olub, lakin onların heç biri “Seawise Giantı” üstələyə bilməyib. Bu tanker təkcə ölçüləri ilə deyil, həm də yaradılma ideyası ilə heyrət doğururdu: XX əsrin sonlarında insanlar ciddi şəkildə inanırdılar ki, gələcək nəhənglərə məxsusdur. Uzunluğu demək olar ki, yarım kilometr olan bu gəmi əsl mühəndislik möcüzəsi kimi görünürdü, baxmayaraq ki, zaman keçdikcə ən möhtəşəm layihələrin belə öz sərhədləri olduğu aydın oldu.
“Seawise Giant” — sonralar “Jahre Viking” və “Knock Nevis” adları ilə tanınan bu gəmi sadəcə böyük bir tanker deyil, bəşər tarixində ən iri gəmi hesab olunan əsl dəniz nəhəngi idi. Onun uzunluğu 458 metrə çatırdı — bu, demək olar ki, yarım kilometr deməkdir. Eni 68,8 metr idi, tam su yerdəyişməsi isə 657 min tondan artıq idi. Tanker 4 milyondan çox barel neft daşıya bilirdi və 1970-ci illərin sonlarında bu, mühəndislik düşüncəsinin zirvəsi sayılırdı: gəmi nə qədər böyükdürsə, neft daşınması bir o qədər ucuz başa gəlir.
Gəmi 1979-cu ildə Yaponiyanın “Sumitomo Heavy Industries” gəmiqayırma zavodunda inşa edilib. Əvvəlcə sifarişçi yunan gəmi sahibi idi, lakin sınaqlardan sonra o, gəmini qəbul etməkdən imtina etdi — korpus güclü vibrasiya yaradırdı. Daha sonra yarımçıq tanker Honq-Konq maqnatı C.Y. Tung tərəfindən satın alındı. Məhz onun təşəbbüsü ilə gəmi daha da böyüdüldü: korpusu uzadıldı və yükqaldırma qabiliyyəti artırıldı. Beləliklə, planetin ən böyük tankeri olan “Seawise Giant” meydana gəldi.
Gəminin ölçüləri hətta təcrübəli dənizçiləri belə heyrətləndirirdi. Tanker “Titanik”dən demək olar ki, iki dəfə uzun idi və o qədər nəhəng idi ki, Panama və Süveyş kanallarından keçə bilmirdi. Hətta tam yüklü halda La-Manş boğazı belə onun üçün kifayət qədər dərin deyildi. Nefti çatdırmaq üçün gəmi tez-tez Afrikanın ətrafından, Ümid burnu vasitəsilə dolanmalı olurdu və bu, vaxt itkisinə səbəb olsa da, başqa seçim yox idi.
Bununla belə, bu nəhəng gəmini cəmi təxminən 40 nəfərlik heyət idarə edirdi. Proseslərin böyük hissəsi avtomatlaşdırılmışdı, buna görə də ekipaj daha çox sistemlərin işinə nəzarət edir, nəinki gəmini əl ilə idarə edirdi. Lakin bu ölçülər ciddi problemlər də yaradırdı. Tankerin tam dayanması üçün demək olar ki, 10 kilometr məsafə tələb olunurdu, dönmək üçün isə bir neçə kilometr boş sahə lazım idi. Hər liman belə bir gəmini qəbul edə bilmirdi, üstəlik 4 milyon barel neft üçün yük tapmaq getdikcə çətinləşirdi.
1988-ci ildə İran-İraq müharibəsi zamanı “Seawise Giant” İranın Larak adası yaxınlığında yerləşirdi. Gəmi İraq təyyarələri tərəfindən hücuma məruz qaldı və güclü yanğın baş verdi. Nəhəng tanker alovlandı və dayazlığa oturdu. Həmin vaxt gəminin tarixinin bitdiyi düşünülürdü: o, tamamilə itirilmiş hesab edildi. Heyəti xilas etmək mümkün oldu, lakin gəminin korpusu bir neçə il tərk edilmiş vəziyyətdə qaldı.
Bir müddət sonra Norveçin “Norman International” şirkəti gəminin qalıqlarını satın aldı və onu bərpa üçün Sinqapura göndərdi. Təmir təxminən iki il çəkdi. Yenidən istismara qaytarıldıqdan sonra tanker yeni ad aldı — Jahre Viking. Lakin ikinci həyatına baxmayaraq problemlər aradan qalxmadı: ölçülər hələ də normal istismara mane olurdu. Dünya dəyişirdi və supernəhəng tankerlər dövrü tədricən geridə qalırdı.
2004-cü ildə gəmidən artıq neft daşınması üçün istifadə etməmək qərarına gəlindi. O, üzən neft anbarına çevrildi və “Knock Nevis” adlandırıldı. Gəmi faktiki olaraq Qətər sahilləri yaxınlığında yerləşən nəhəng üzən rezervuara çevrildi. Adi reyslər üçün isə artıq həddindən artıq əlverişsiz və bahalı idi.
Əfsanəvi nəhəngin son səfəri 2009-cu ildə baş tutdu. Gəmi Hindistanın Qucarat ştatına — dünyanın ən böyük gəmi qəbiristanlığına göndərildi və orada metal qırıntılarına parçalandı. Tankerdən yalnız bəzi hissələr — lövbər, sükan və korpusun bir neçə elementi qorunub saxlanıldı və onlar bu dövrün xatirəsinə çevrildi.
“Seawise Giant”ın tarixi texnologiya və səmərəlilik haqqında təsəvvürlərin necə dəyişdiyini aydın şəkildə göstərir. 1970-ci illərdə belə hesab olunurdu ki, gəmi nə qədər böyükdürsə, bir o qədər yaxşıdır. Lakin zaman keçdikcə məlum oldu ki, həddindən artıq böyük ölçülər çoxsaylı məhdudiyyətlər yaradır: kanallar və limanlar uyğun gəlmir, xərclər artır, ekoloji tələblər sərtləşir. Buna görə də müasir tankerlər böyük qalsalar da, artıq istənilən qiymətə rekord qırmağa çalışmırlar.
Bununla belə, “Seawise Giant” həmişəlik bir əfsanə olaraq qalır. O artıq dənizlərdə yoxdur, amma bu günə qədər heç bir gəmi onun ölçülərini keçə bilməyib. Bu isə o deməkdir ki, okeanların tarixində bu nəhəng məğlubedilməz dəniz kralı kimi qalır — insanların hədsiz böyüklük, güc və miqyas arzusunu simvolizə edən bir dövrün rəmzi kimi.
Hacı Cavadov
