Britaniya paytaxtının mərkəzində şəhərin sadəcə bəzəyi kimi deyil, sənaye inkişafının mühərriki kimi düşünülmüş bir muzey yerləşir. 1851-ci ilin möhtəşəm sərgisindən sonra Böyük Britaniya hakimiyyəti belə bir nəticəyə gəldi: sənaye gücü estetik təhsil olmadan mümkün deyil. 1852-ci ildə Viktoriya və Albert Muzeyi təsis olundu — estetikanın modernləşmə alətinə çevrildiyi institusional mərkəz kimi.
Əvvəldən bu, qeyri-adi bir layihə idi. Onun məqsədi XIX əsr üçün demək olar ki, inqilabi səslənirdi: rəssamları, mühəndisləri və istehsalçıları yalnız faydalı deyil, həm də gözəl əşyalar yaratmağa öyrətmək. Sadə desək, gündəlik həyatı estetik etmək.
Bu gün muzeyin fondlarında 2,8 milyondan çox eksponat saxlanılır. Bu, insan təxəyyülünün nəhəng xronologiyasıdır: antik bəzək əşyalarından və orta əsr heykəllərindən tutmuş XXI əsrin geyimlərinə və rəqəmsal dizayna qədər.
Burada görmək mümkündür: intibah dövrünün relyefləri və qotik qəbirüstü abidələr, Çin farforu və yapon samuray zirehləri, Hindistan miniatürləri və İslam keramikası, barokko dövrünün mebelləri və bədən haqqında təsəvvürü dəyişdirən avanqard moda nümunələri.
Azərbaycan şah əsəri London dizayn məbədinin ürəyində
Ən məşhur xəzinə XVI əsrə aid, “Ərdəbil” (“Şeyx Səfi”) adı ilə tanınan ən məşhur Azərbaycan xalçalarından biridir. Bu xalça o qədər böyük və incə naxışlıdır ki, onun ornamentləri sanki sarayın memarlıq planını xatırladır.
Muzey açıldıqda bir çoxları təəccüblənmişdi: incəsənət əsərləri ilə yanaşı keramika, parçalar, mebel də nümayiş etdirilirdi. O dövrdə bunlar ikinci dərəcəli janrlar hesab olunurdu. Lakin Viktoriya və Albert Muzeyi bu iyerarxiyanı dağıtdı. O sübut etdi ki, fincan və ya paltar da cəmiyyətə rəsm əsəri qədər təsir göstərə bilər. Sadə desək, muzey göstərdi ki, dizayn gündəlik həyatımıza birbaşa təsir edir.
Muzeyin ən təsirli məkanlarından biri olan “Cast Courts” zalında dünya abidələrinin təbii ölçüdə hazırlanmış gips surətləri yerləşir. Burada Londonu tərk etmədən belə, “Trajan’s Column” sütununun yanında “gəzmək” mümkündür. Bu, XIX əsr üçün əsl sensasiya idi: Avropanın şah əsərlərini səyahətsiz öyrənmək imkanı.
Kostyum kolleksiyası dünyanın ən nüfuzlu kolleksiyalarından biridir. Burada sənayeni dəyişdirən dizaynerlərin — o cümlədən Aleksandr Makkuin və Kristian Dior — əsərləri qorunur. Muzey göstərir ki, moda sadəcə geyim deyil. O, zamanın — qorxuların, idealların və inqilabların — əksidir.
Viktoriya və Albert Muzeyi yalnız gözəl zallardan ibarət deyil. O, həm də arxivləri, kitabxanası və bərpa laboratoriyaları olan elmi-tədqiqat mərkəzidir. Alimlər qədim piqmentləri, parçaları və metalları araşdırırlar. Onlar keçmiş texnologiyaları bərpa edir və əşyaların formalarının zamanla necə dəyişdiyini təhlil edirlər.
Sadə dillə desək, muzey bəşəriyyətin dünyanı necə gözəlləşdirməyi öyrəndiyini danışır.
Biz elə bir dünyada yaşayırıq ki, dizayn hər şeydir: əlimizdəki smartfondan tutmuş şəhərin memarlığına qədər. Viktoriya və Albert Muzeyi göstərir ki, hər bir formanın arxasında bir tarix dayanır. Bu muzey detalları görməyi öyrədir. Naxışın niyə məhz belə yarandığını, paltarın niyə qısaldığını, stulun niyə formasını dəyişdiyini anlamağa kömək edir. Onun əsas mesajı budur: gözəllik təsadüf deyil, düşüncənin, ustalığın və cəsarətli qərarların nəticəsidir.
Viktoriya və Albert Muzeyi təkcə keçmişin xəzinəsi deyil, həm də əşyalar vasitəsilə təqdim olunan gələcəyin formalaşdırılması üçün bir bələdçidir.
Hacı Cavadov
