Bu gün temperaturun ölçülməsi həkimin gördüyü ilk işdir. Amma bir neçə əsr əvvəl bu fikir artıq sayılırdı. Həkimlər nəbzə, dərinin rənginə və xəstənin şikayətlərinə güvənir, “qızdırmanı” isə ovuc ilə müəyyən edirdilər. Temperatur bir rəqəm deyil, hiss kimi qəbul olunurdu.

1597-ci ildə Qalileo Qaliley termometrin sələfi hesab edilən bir cihaz — termoskop yaratdı. Bu, ucunda kürəcik olan şüşə borudan ibarət idi: istilik artdıqda hava genişlənir və mayeni aşağı itələyirdi, soyuduqda isə maye yuxarı qalxırdı. Şkala olmadığından cihaz yalnız istiliyin dəyişməsini göstərirdi, konkret temperaturu yox. Növbəti addımı həkim Santorio Santorio atdı. O müşahidə etdi ki, sağlam insanlarda bədən temperaturu nisbətən sabitdir və ilk dəfə olaraq onu xəstələrdə ölçməyə cəhd etdi. Onun termoskopu iri və hava şəraitindən asılı idi, lakin tibbi termometriyanın əsasını məhz o qoydu.

Əsl sıçrayış XVIII əsrdə, mayeli termometrlər yarandıqda baş verdi. 1724-cü ildə Qabriel Farenheyt şkalalı spirtli termometr təqdim etdi. Daxilində təmizlənmiş üzüm spirti istifadə olunurdu — çox vaxt brendi və ya konyak əsasında. Alkoqolun seçilməsi tamamilə praktik səbəblərlə bağlı idi: o, bərabər şəkildə genişlənir, şüşədə yaxşı görünür, yüngül şaxtalarda donmur və nisbətən asan təmizlənir.

Artıq 1730-cu ildə Farenheyt spirti civə ilə əvəz etdi. Bu metal daha dəqiq, daha stabil idi və temperaturun daha geniş diapazonunu ölçməyə imkan verirdi. Beləliklə, klassik civəli termometr yarandı və təxminən 200 il ərzində tibbdə istifadə olundu.

Çünki tibb uzun müddət qədim “şirələr” və orqanizmin balansı haqqında nəzəriyyələrə söykənirdi, ölçülə bilən göstəricilərə yox. Yalnız XIX əsrdə aydın oldu ki, temperatur xəstəliyin əsas obyektiv göstəricilərindən biridir.

Beləliklə, tibbin ən vacib alətlərindən biri güclü alkoqolla başlamışdı. Vaxtilə şüşə borunun içindəki bir neçə damcı konyak dəqiq diaqnostikaya aparan ilk addım oldu və tibbdə yenilik etdi.

Hacı Cavadov