Bakı yalnız sürətlə dəyişən şəhər infrastrukturu, yeni yolları və müasir binaları ilə deyil, həm də yaddaşında saxladığı xırda, amma dəyərli detallarla tanınır. Bu detalların içində köhnə avtobus dayanacaqları xüsusi yer tutur. Onlar şəhərin gündəlik ritmini illərlə səssizcə müşahidə etmiş, minlərlə insanın yolunu, tələsik addımlarını, gözləmə anlarını öz yaddaşında saxlamış məkanlardır.
Baki-baku.az Bakının köhnə avtobus dayanacaqlarının sakinlərin yaddaşındakı xatirələrinə nəzər salır.
Uzun illər əvvəl Bakının müxtəlif məhəllələrində qurulan bu dayanacaqlar sadə konstruksiyaya malik olsa da, şəhər həyatının ayrılmaz hissəsi idi. Metal və betonun birləşdiyi bu strukturlar, çox zaman küləkdən və yağışdan qorunmaq üçün yeganə sığınacaq rolunu oynayırdı. Damlarının altında yazda yağışdan gizlənən, qışda soyuqdan qorunmağa çalışan insanlar üçün bu dayanacaqlar gündəlik həyatın dəyişməz nöqtəsinə çevrilmişdi. Burada vaxt anlayışı fərqli idi. Bəzən bir neçə dəqiqə saatlar kimi uzanır, bəzən isə gözləmə hissi şəhərin səs-küyündə itib gedirdi.
Köhnə avtobus dayanacaqları yalnız nəqliyyat infrastrukturu deyildi, onlar eyni zamanda sosial ünsiyyət məkanı idi. İnsanlar bu məkanlarda tanış olur, gündəlik söhbətlər edir, bəzən heç tanımadıqları adamlarla eyni skamyada oturaraq eyni istiqamətə baxırdılar. Səssiz baxışlar, yarımçıq dialoqlar və gündəlik həyatın xırda narahatlıqları bu dayanacaqlarda bir növ ortaq dil tapırdı. Bəzən avtobus gecikəndə yaranan narazılıq belə insanları bir-birinə daha yaxın edirdi.
Bu dayanacaqların görünüşü də zamanla şəhərin dəyişən ruhunu əks etdirirdi. Solmuş reklam lövhələri, köhnəlmiş marşrut cədvəlləri və illərlə günəşin altında qalan şüşələr həmin dövrün izlərini daşıyırdı. Hər bir çat, hər bir köhnə yazı şəhərin yaddaşının səssiz şahidi idi. Bu məkanlar Bakının keçmişini bir şəkil kimi saxlayır, onu hər gün minlərlə insana xatırladırdı.
Son illərdə Bakı şəhərində aparılan genişmiqyaslı yenilənmə prosesləri köhnə avtobus dayanacaqlarını da əhatə etdi. Şəhərin artan tələbləri, nəqliyyat sisteminin inkişafı və sərnişin rahatlığının ön plana çıxması yeni, müasir dayanacaqların qurulmasını zəruri etdi. Bu yeni dayanacaqlar təkcə vizual baxımdan deyil, funksional xüsusiyyətlərinə görə də əvvəlkilərdən ciddi şəkildə fərqlənir. Şəffaf şüşə konstruksiyalar şəhər mühitinə daha açıq və sadə görünüş qazandırır.
Müasir dayanacaqların dizaynı şəhərin ümumi estetikası ilə uyğunlaşaraq Bakının çağdaş simasını tamamlayır. Onlar artıq sadəcə avtobus gözlənilən yer deyil, şəhər məkanının düşünülmüş və planlı elementinə çevrilib. Burada rahatlıq, təhlükəsizlik və əlçatanlıq əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu dəyişikliklər Bakının gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının gündəlik həyata necə sirayət etdiyini açıq şəkildə göstərir.
Bununla belə, köhnə avtobus dayanacaqlarına olan nostalji hissi hələ də yaşayır. Çünki həmin məkanlar insanların həyatında konkret bir dövrü, müəyyən bir ritmi və sadə gündəlik anları təmsil edir. Yeni dayanacaqlar nə qədər funksional və müasir olsa da, köhnə dayanacaqların yaratdığı duyğu və xatirə yükü tam olaraq əvəz edilə bilmir. Onlar Bakının keçmişi ilə bu günü arasında görünməz bir körpü rolunu oynayır.
Nəticə etibarilə, köhnə və yeni avtobus dayanacaqları Bakının zaman içində necə dəyişdiyini, eyni zamanda öz yaddaşını necə qoruduğunu göstərən canlı nümunələrdir. Bu dayanacaqlar vasitəsilə şəhər həm keçmişini xatırlayır, həm də gələcəyə doğru inamla irəliləyir. Bakı məhz nostalji və müasirliyin bir arada mövcudluğu ilə özünəməxsus ruhunu qoruyub saxlayır.
Elvin Camalov
