Bu gün Svetofor Günü kimi qeyd olunur. Tarixin məhz 5 avqustla əlaqələndirilməsinin səbəbi 1914-cü ilin bu günündə ABŞ-nin Klivlend şəhərində ilk elektrik svetoforlarından birinin quraşdırılmasıdır. Küçələrdə hərəkəti işıqla nizamlamaq ideyası isə daha əvvəl yaranmışdı.
İlk yol siqnalı 1868-ci ildə Londonda, parlament binasının yaxınlığında qurulmuşdu. Dəmir yolu mühəndisi Con Pik Naytın hazırladığı bu sistem semafor qolları ilə işləyir, gecə saatlarında isə qırmızı və yaşıl qaz lampalarından istifadə olunurdu. Qurğu əl ilə idarə edilirdi. Bir müddət sonra isə qaz xəttində partlayış baş verdi, polis əməkdaşı yaralandı və sistem söküldü.
Avtomobillərin sayı artdıqca şəhərlərdə daha təhlükəsiz və rahat həll yollarına ehtiyac yarandı. 1914-cü il avqustun 5-də Klivlenddə Ceyms Hoqun layihəsi əsasında qırmızı və yaşıl işıqlardan ibarət elektrik svetoforu istifadəyə verildi. İşıqlar dəyişəndə səs siqnalı da eşidilirdi. Təxminən 1920-ci ildə Detroyt polis əməkdaşı Uilyam Potts sistemə sarı işığı əlavə etdi. Beləliklə, bu gün hamımıza tanış olan üçrəngli svetofor formalaşdı.
İllər keçdikcə svetofor şəhər həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Hər gün onun qarşısında dayanır, yaşıl işığı gözləyir və çox vaxt bu sadə qurğunun nə qədər vacib olduğunu düşünmürük. O, sadəcə avtomobillərə dayanmaq və ya hərəkət etmək göstərişi vermir. Svetofor piyadaların yolu təhlükəsiz keçməsinə kömək edir, velosipedçilərin hərəkətini tənzimləyir, qəza riskini azaldır və küçələrdə nizam yaradır.
Bakıda da son illər bu sahədə xeyli iş görülüb. Paytaxtın müxtəlif küçə və prospektlərində yeni svetoforlar quraşdırılır, köhnə sistemlər yenilənir, onların iş rejimi nəqliyyat axınına uyğunlaşdırılır. Bir çox kəsişmədə piyadalar üçün ayrıca bölmələr yaradılır, təhlükəsizlik adacıqları və panduslar qurulur, yol nişanları və xətlər yenilənir.
Velosiped və digər kiçik nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi artdıqca bəzi svetoforlarda onlar üçün də ayrıca işıq bölmələri yaradılır. Məqsəd şəhərdə sürücü, piyada və velosipedçilər daxil olmaqla hər kəsin daha rahat və təhlükəsiz hərəkət etməsidir.
Bakı üçün bu dəyişikliklər təkcə nəqliyyat məsələsi deyil. Bu, insanların gündəlik rahatlığı, küçələrin təhlükəsizliyi və şəhər həyatının daha nizamlı qurulması deməkdir.
112 il əvvəl iki rənglə atılan ilk addım bu gün ağıllı şəhər idarəçiliyinin vacib hissəsinə çevrilib. Svetoforun qırmızı, sarı və yaşıl işıqları hər gün bizə sadə, lakin vacib bir həqiqəti xatırladır: Şəhər həyatında nizam hər kəsin təhlükəsizliyinin təminatıdır.
Hacı Cavadov
