Bu gün – 18 aprel dünyada Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Günü kimi qeyd olunur. 1983-cü ildə UNESCO tərəfindən, ICOMOS-un təşəbbüsü ilə təsis edilən bu günün əsas məqsədi bəşəriyyətin ortaq irsi olan tarixi abidələrin qorunmasına diqqəti artırmaqdır.
Azərbaycan da zəngin tarixi irsi ilə bu günün fəal iştirakçılarındandır. Ölkənin müxtəlif bölgələrində keçirilən tədbirlər, sərgilər və maarifləndirici aksiyalar cəmiyyətə bir daha xatırladır ki, daşdan, torpaqdan, divarlardan ibarət kimi görünən bu abidələr əslində xalqın yaddaşıdır.
Tarix susmur — sadəcə danışmaq üçün qorunmağa ehtiyacı var.
Azərbaycan ərazisi qədim sivilizasiyaların beşiyi hesab olunur. Azıx mağarasından tapılan qədim insan izləri, Qobustanın qayaüstü rəsmləri, qədim şəhər yerləri və qalalar bu torpaqlarda minilliklər boyu həyatın davam etdiyini sübut edir. Qafqaz Albaniyasının şəhərsalma ənənələri, orta əsrlərin möhtəşəm memarlıq nümunələri – Şirvanşahlar sarayı, Şəki xan sarayı, Möminə Xatun türbəsi və digər abidələr təkcə milli deyil, dünya mədəniyyətinin incilərindəndir.
Bu abidələr sadəcə keçmişin izi deyil — onlar bu günümüzü formalaşdıran, bizi kim olduğumuzu xatırladan canlı dəyərlərdir.
Lakin tarix həmişə qorunmayıb. Müharibələr, xüsusilə də XX əsrdə baş verən qlobal münaqişələr minlərlə abidənin məhvinə səbəb olub. Təəssüf ki, bu təhlükə Azərbaycanın da bəzi bölgələrindən yan keçməyib. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni irsimizə qarşı törədilmiş dağıntılar tarixə vurulan zərbələr kimi yadda qalıb.
Buna baxmayaraq, son illər ölkədə tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Yeni abidələr aşkarlanır, mövcud olanlar bərpa edilir, qoruqların fəaliyyəti genişləndirilir. “İçərişəhər” və Qobustan kimi abidələrin UNESCO Dünya İrsi Siyahısına daxil edilməsi Azərbaycanın bu sahədə beynəlxalq səviyyədə tanındığını göstərir.
Tarixi qorumaq – gələcəyi qorumaqdır.
Bu gün hər birimiz üçün bir çağırışdır: keçmişə sahib çıxmaq, onu qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək. Çünki abidələr dağılanda təkcə daşlar yox, bir xalqın yaddaşı, kimliyi və ruhu da itir.
Tarix bizə miras qalıb. Onu qorumaq isə bizim məsuliyyətimizdir.
Xanım Aydın
