Tarixdə üstündən minillər keçsə də, unudulmayan, sirləri tam açılmayan səhifələr var. Skiflər də belə xalqlardandır. At belində geniş çölləri aşan, döyüş bacarığı və köçəri həyat tərzi ilə tanınan bu qədim xalqın adı Azərbaycan tarixinin də maraqlı səhifələrində çəkilir.
Skiflər haqqında məlumatlar əsasən antik müəlliflərin əsərlərində və arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanan tapıntılarda qorunub. Onların adı Assuriya mənbələrində rast gəlinən işquzaylarla da əlaqələndirilir. Qədim yunan tarixçisi Herodot isə skiflər haqqında geniş məlumat verən müəlliflərdən biridir.
Bəzi məlumatlara görə, e.ə. VII əsrdə Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsində Skif padşahlığı mövcud olub. Mənbələrdə bu dövlət Sakasena adı ilə də xatırlanır. Skiflərin Manna və Midiya ilə əlaqələri, bölgənin hərbi-siyasi həyatında iştirakı onların qədim Yaxın Şərq tarixində mühüm rol oynadığını göstərir.
Skiflərin gündəlik həyatı da maraqlı detallarla zəngin idi. Onlar əsasən maldarlıqla məşğul olur, atlardan həm nəqliyyat, həm də döyüş vasitəsi kimi istifadə edirdilər. Antik müəlliflərin yazdıqlarına görə, at südü onların qida rasionunda mühüm yer tuturdu. At belində çevik hərəkət etmək bacarığı skifləri dövrün tanınmış döyüşçülərindən birinə çevirmişdi.
Onların mədəniyyətinin ən diqqətçəkən cəhətlərindən biri isə “skif heyvan üslubu” adlanan sənət ənənəsidir. Qızıl və digər materiallardan hazırlanan əşyalarda maral, yırtıcı heyvan və fantastik canlı təsvirlərinə rast gəlinir. Bu təsvirlər yalnız bəzək elementi deyil, qədim insanların dünyagörüşünü və simvolik düşüncəsini anlamaq üçün də əhəmiyyətlidir.
Skiflərin etnik mənşəyi məsələsi isə tarixçilər arasında müzakirə mövzusu olaraq qalır. Bir sıra tədqiqatçılar onları İran dillərinin şərq qoluna aid dillərdə danışan toplumlarla əlaqələndirir, başqa müəlliflər isə skiflərlə qədim türk tayfaları arasında bağlar axtarırlar. Buna görə də skifləri vahid mənşəyə malik, bütün ərazilərdə eyni dildə danışan bir xalq kimi təqdim etmək düzgün olmazdı.
Skiflərin tarixi bir daha sübut edir ki, Azərbaycan ərazisi qədim dövrlərdən müxtəlif xalqların qarşılaşdığı, mədəniyyətlərin bir-birinə təsir göstərdiyi mühüm məkanlardan biri olub. Onların izi isə həm yazılı mənbələrdə, həm də torpağın altından üzə çıxan arxeoloji tapıntılarda yaşayır.
Xanım Aydın
