Son illər dünyada baş verən siyasi və hərbi proseslər beynəlxalq logistika və ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyini ciddi şəkildə gündəmə gətirib. Müxtəlif regionlarda artan gərginliklər, xüsusilə də Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr bir çox tranzit xətlərinin dayanıqlığını sual altına salır. Bu vəziyyət qlobal ticarət sistemində yeni reallıq formalaşdırır: ölkələr və şirkətlər artıq yalnız qısa və ucuz marşrutlar deyil, eyni zamanda təhlükəsiz və sabit tranzit yolları axtarırlar.
Baki-baku.az xəbər verir ki, elə bir şəraitdə Cənubi Qafqaz regionunda yerləşən Azərbaycan beynəlxalq logistika xəritəsində etibarlı tranzit mərkəzlərindən biri kimi ön plana çıxır. Son illər ərzində həyata keçirilən genişmiqyaslı infrastruktur layihələri, təhlükəsizlik mühiti və siyasi sabitlik Azərbaycanın qlobal ticarət zəncirində rolunu xeyli gücləndirib. Bu sistemin mərkəzində isə regionun ən mühüm logistika qovşaqlarından biri sayılan Bakı dayanır.
Qlobal ticarətin yeni marşrutları və Azərbaycanın yüksələn əhəmiyyəti
Dünya iqtisadiyyatının əsas damarları hesab olunan nəqliyyat dəhlizləri son illərdə müxtəlif risklərlə üzləşir. Müharibələr, regional münaqişələr, siyasi gərginliklər və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlər bir sıra marşrutların davamlılığını zəiflədib.
Bu səbəbdən alternativ və daha sabit tranzit xətlərinə ehtiyac sürətlə artır. Xüsusilə Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların təhlükəsiz marşrutlarla həyata keçirilməsi qlobal ticarətin əsas prioritetlərindən birinə çevrilib.
Məhz bu məqamda Orta Dəhliz kimi layihələrin əhəmiyyəti daha da artır. Bu marşrut Çin və Mərkəzi Asiya ölkələrindən başlayaraq Xəzər dənizi üzərindən Azərbaycana, buradan isə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanır.
Bu xəttin ən mühüm üstünlüklərindən biri onun siyasi baxımdan daha sabit və təhlükəsiz regionlardan keçməsidir. Azərbaycanın bu marşrutun mərkəzində yerləşməsi isə ölkəni qlobal logistika sisteminin vacib həlqələrindən birinə çevirir.
Bakının logistika sistemində xüsusi rolu
Azərbaycanın tranzit imkanları haqqında danışarkən Bakının rolunu ayrıca qeyd etmək vacibdir. Paytaxt şəhər təkcə ölkənin siyasi və iqtisadi mərkəzi deyil, eyni zamanda regionun ən böyük logistika qovşaqlarından biridir.
Xəzər sahilində yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Asiya ilə Avropa arasında yük axınlarının əsas keçid nöqtələrindən hesab olunur. Bu liman vasitəsilə Mərkəzi Asiyadan gələn yüklər Azərbaycana daxil olur və buradan dəmir yolu və avtomobil magistralları ilə Qərb istiqamətində daşınır.
Eyni zamanda Bakının nəqliyyat sistemində mühüm rol oynayan digər infrastrukturlar – müasir magistrallar, dəmir yolu şəbəkəsi və logistika mərkəzləri şəhəri regionun ən strateji tranzit platformalarından birinə çevirib.
Bu sistemin əsas elementlərindən biri də Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xəttidir. Bu dəmir yolu vasitəsilə Azərbaycan üzərindən Avropa və Asiya arasında yük daşımalarının sürəti və həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Rəqəmlər Azərbaycanın artan tranzit rolunu göstərir
Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov Baki-baku.az-a açıqlamasında Azərbaycanın tranzit imkanlarının son illərdə daha da genişləndiyini qeyd edir. Onun sözlərinə görə, statistik göstəricilər də bu dinamikanı açıq şəkildə təsdiqləyir.
Deputat bildirir ki, 2025-ci ildə Azərbaycan ərazisindən ümumilikdə 33,5 milyon ton yük daşınıb. Bu yük axınının böyük hissəsi dəmir yolu və avtomobil yolları vasitəsilə həyata keçirilib. Bu göstərici regiondan keçən nəqliyyat dəhlizlərinin, xüsusilə də Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndiyini və Azərbaycanın bu marşrutda əsas tranzit ölkələrdən birinə çevrildiyini göstərir.
Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, regionda geosiyasi risklərin artmasına baxmayaraq, Azərbaycan təhlükəsizlik baxımından etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunur. Ölkədə sabitliyin təmin edilməsi, logistika və nəqliyyat infrastrukturunun davamlı şəkildə inkişaf etdirilməsi Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcminə birbaşa təsir göstərir və beynəlxalq tərəfdaşların ölkəyə marağını artırır.
Deputat hesab edir ki, yaxın illərdə də bu tendensiya davam edəcək. Onun fikrincə, həm Orta Dəhliz, həm də digər beynəlxalq marşrutlar üzrə yük daşımalarının həcmi artacaq və bu, Azərbaycanın tranzit potensialını daha da gücləndirəcək. Bu proses həmçinin beynəlxalq yükdaşımalarından əldə olunan gəlirlərin artmasına, ölkəyə daxil olan valyuta axınının genişlənməsinə və dövlətin fiskal gəlirlərinin yüksəlməsinə müsbət təsir göstərəcək.
Təhlükəsizlik və humanitar etimad faktoru
Azərbaycanın tranzit mərkəzi kimi etibarlılığını göstərən mühüm amillərdən biri də ölkənin regional böhranlar zamanı nümayiş etdirdiyi məsuliyyətli mövqedir.
Xüsusilə son günlərdə İran ətrafında baş verən hadisələr zamanı bir çox ölkələrin vətəndaşlarının təhlükəsiz şəkildə təxliyə edilməsində Azərbaycan mühüm rol oynayır. Humanitar məqsədlərlə təşkil olunan bu proseslər Azərbaycanın regionda sabit və etibarlı platforma olduğunu bir daha nümayiş etdirib.
Bu fakt təkcə siyasi və diplomatik baxımdan deyil, həm də logistika və tranzit baxımından mühüm mesaj verir. Çünki beynəlxalq şirkətlər və dövlətlər üçün tranzit marşrutlarının təhlükəsizliyi yalnız infrastrukturla deyil, həm də ölkənin siyasi sabitliyi və etibarlılığı ilə ölçülür.
Azərbaycanın strateji üstünlüyü
Bütün bu amillər göstərir ki, qlobal risklərin artdığı bir dövrdə Azərbaycan regionda sabitlik və təhlükəsizlik təmin edən mühüm tranzit platformasına çevrilib.
Bu sistemin əsas mərkəzi isə Bakı olaraq qalır. Şəhər həm Xəzər dənizi üzərindən gələn yük axınlarının qəbul olunduğu liman, həm də Avropa istiqamətinə yönələn logistika şəbəkəsinin başlanğıc nöqtəsi kimi strateji rol oynayır.
Beləliklə, qlobal logistika sistemində baş verən dəyişikliklər fonunda Azərbaycan və xüsusilə Bakı yalnız regional deyil, həm də beynəlxalq miqyasda getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Təhlükəsiz mühit, inkişaf edən infrastruktur və artan tranzit imkanları ölkəni Avrasiya xəritəsinin ən vacib mərkəzlərindən birinə çevirir.
Elvin Camalov
