Tibbin yaranmasından danışarkən, təsəvvürümüzdə daha çox Antik Yunanıstan və ya Avropanın orta əsr universitetləri canlanır. Lakin bundan xeyli əvvəl elmi düşüncənin mərkəzi Nil çayının sahillərində yerləşirdi.
Baki-baku.az saytının məlumatına görə, məhz Qədim Misirdə dörd min ildən artıq bir müddət əvvəl stomatologiyanı, cərrahiyyəni, farmakologiyanı və anatomiyanı birləşdirən ilk sistemli tibbi ənənələrdən biri formalaşmışdı.
Arxeoloji tapıntılar və tibbi papiruslar göstərir ki, misirli həkimlər yalnız sehrli ayinlər və dualarla kifayətlənmirdilər. Onlar müşahidələr aparır, simptomları təsvir edir, müalicə üsullarını qeyd edir və praktik təcrübəyə əsaslanaraq nəticələr çıxarırdılar. Əslində, bu, klinik tibbin erkən bir forması idi. Bu tarixin ən gözlənilməz səhifələrindən biri isə stomatologiya olmuşdur. Mumiyaların skeletləri tez-tez dişlərin ciddi şəkildə aşınmasını nümayiş etdirir ki, bu da taxıl üyüdülərkən una düşən qum və daş tozu ilə əlaqədar idi. Problemi anlayan təbiblər kariyes və iltihabları müalicə etməyə çalışırdılar: diş boşluqları bal, əncir şirəsi və ya qatranlarla hopdurulmuş kətan lifləri ilə doldurulurdu. Bu maddələr antiseptik xüsusiyyətlərə malik idi və infeksiya riskini azaldırdı.
Həmçinin özünəməxsus diş tozlarının reseptləri də qorunub saxlanmışdır. Onların tərkibinə daş duzu, istiot, nanə, iris çiçəkləri və bəzən kül daxil idi. Bu qarışıq aşındırıcı təsir göstərir, eyni zamanda nəfəsi təravətləndirirdi. Əslində, bu, insanlıq tarixində diş pastasının ilk prototiplərindən biri idi.
Qədim Misirdə cərrahiyyə də yüksək səviyyədə inkişaf etmişdi. Təxminən e.ə. XVI əsrə aid edilən Edvin Smit papirusunda onlarla klinik hal təsvir olunur — kəllə-beyin travmalarından tutmuş ətraf sümüklərinin sınıqlarına qədər. Hər bir hal üçün diaqnoz, proqnoz və müalicə tövsiyələri göstərilirdi. Misirli həkimlər çıxıqları yerinə salmağı, sarğı qoymağı, şinlərdən istifadə etməyi və yaraları tikməyi bacarırdılar.
Farmakologiya zəngin təbii vasitələr arsenalına əsaslanırdı. Bitkilərdən, minerallardan və heyvan mənşəli məhsullardan istifadə edilirdi. Bal antiseptik kimi, aloe yaraların sağaldılması üçün, gənəgərçək yağı işlədici kimi, sarımsaq və soğan isə infeksiyalara qarşı tətbiq olunurdu. Bu istifadələrin bir çoxu müasir elm tərəfindən təsdiqlənmişdir.
Ayrıca diqqətə layiq olan sahə mumiyalama sənətidir. Misirlilər üçün bu dini mərasim idi, lakin eyni zamanda anatomiya haqqında bilik mənbəyi rolunu oynayırdı. Orqanların çıxarılması, toxumaların emalı və bədənin konservasiyası insan orqanizminin quruluşunu və müxtəlif maddələrin xüsusiyyətlərini anlamağı tələb edirdi.
Tibb ayrıca mövcud olmur, daha geniş elmi mədəniyyətin bir hissəsi idi. Misirlilər piramidaların tikintisi üçün zəruri olan riyaziyyata, dəqiq təqvimlər yaratmağa imkan verən astronomiyaya və suvarma sistemlərinin işləməsini təmin edən mühəndisliyə yiyələnmişdilər. Bütün bunlar praktik biliklərin yüksək qiymətləndirildiyi bir mühit formalaşdırırdı.
Bu gün Qədim Misir getdikcə yalnız fironlar və piramidalar dünyası kimi deyil, həm də elmi düşüncənin beşiklərindən biri kimi qəbul olunur. Misir təbabətinin tarixi göstərir ki, insan bədənini anlamaq və onu müalicə etməyi öyrənmək arzusu düşünüldüyündən xeyli əvvəl yaranmışdır və bu yolda ilk addımlardan biri məhz Nil sahillərində atılmışdır.
Hacı Cavadov
