Milad bayramı sadəcə təqvimdə bir tarix deyil: bu, xristian sivilizasiyasının parlaq başlanğıc nöqtəsi, artıq iki min ildir bəşəriyyət tərəfindən qış qaranlığında işıq sirri kimi yenidən yaşanan bir andır. O, bizi İncilə görə, Xilaskarın doğulduğu və tarixlə insanın özünüdərkini dəyişdirdiyi kiçik Beytləhm şəhərinə aparır.
Baki-baku.az xatırladır ki, pravoslav ənənəsində bu bayram 7 yanvarda (Yuli təqvimi ilə 25 dekabrda) ciddi 40 günlük pəhrizdən sonra qeyd olunur və ibadətlərlə, kolyadalarla, vertep tamaşaları ilə və ailə süfrələri ilə müşayiət edilir.
Bu gün Milad — mənəvi təcrübənin, mədəni yaddaşın və heyrətamiz dərəcədə canlı ənənələrin vəhdətidir; bu ənənələr təkcə qorunub saxlanmır, həm də ikinci bir dirçəliş yaşayır. Məbədlərdə sanki əsrlərdən süzülüb gələn qədim ilahiləri eşidilir, ailələrdə isə rasional izahı çətin, amma hiss etməmək mümkün olmayan xüsusi bir istilik yaranır. Bu, ilahiyyatın etnoqrafiya ilə, imanın isə estetika ilə qovuşduğu bir bayramdır: məbəddəki səssiz şamdan tutmuş şəhər küçələrinin parıltısına, ciddi liturgiyadan teatrlaşdırılmış vertep səhnələrinə, düşüncəli duadan süfrə arxasındakı şən ünsiyyətə qədər.
Milad tarixin ən “sənədləşdirilmiş” bayramlarından biridir: bu hadisə haqqında İncillər yazılıb, ona minlərlə incəsənət abidəsi, onlarla elmi araşdırma və kulturoloji traktatlar həsr olunub. Lakin bütün bu öyrənilmişliyinə baxmayaraq, o, hələ də sirr olaraq qalır və elm, tarix və imanın mübahisə etmədiyi, əksinə, heyrətamiz şəkildə bir-birini tamamladığı nadir hadisələrdəndir.
Texnoloji əsrlərə, rasional dünyaya və həyatın sonsuz sürətinə baxmayaraq, Milad insanları vərdiş naminə deyil, yenilənmə hissi üçün gözlədikləri bir bayram olaraq qalır. O, qışın özünəməxsus dramaturgiyasını yaradır — pəhrizdən sevincə, gözləntidən görüşə, sükutdan təntənəyə doğru. Və hər dəfə məbədlərin qapıları açıldıqda, Milad işıqları yandıqda, keçmiş sanki bu günlə birləşir, ənənə isə öz canlılığını, müasirliyini və qəlblərə təsir etmək gücünü yenidən sübut edir.
Məhz buna görə Milad təkcə mədəni fenomen və ya dini tarix deyil, daxili yenidən yüklənmənin nadir bir anıdır; elə bir andır ki, dünya sanki bir anlıq gündəlik qayğılardan daha böyük olan mənaları xatırlayır. Bu gün keçmiş indinin bir hissəsinə çevrilir, ənənə yeni güc qazanır və insan hiss edir ki, hətta XXI əsrdə belə ona hələ də möcüzə lazımdır — təmtəraqlı deyil, səssiz, dərin şəxsi, irəli aparan yolu işıqlandıra bilən bir möcüzə.
Hacı Cavadov
