Ətrafda tam sakitlik hökm sürən zamanda da musiqi bizi müşayiət edə bilər. Bəzən mahnının cəmi bir neçə saniyəsini eşitmək kifayətdir ki, onun nəqarəti saatlarla beynimizdə təkrarlansın. Alimlər bu hadisəni qeyri-iradi musiqi obrazı, gündəlik dildə isə “qulaq qurdları” adlandırırlar.
Bu hal demək olar ki, hər kəsə tanışdır. İnsanların təxminən 90 faizi həftədə ən azı bir dəfə bununla qarşılaşır. Adətən beyin mahnını bütövlükdə deyil, onun qısa bir hissəsini — nəqarəti, bir neçə sözü və ya instrumental parçanı təkrar edir.
Musiqi ritm, təkrarlar və yaratdığı emosiyalar sayəsində yaxşı yadda qalır. Mahnı ilə bağlı olan tanış bir söz, səs və ya məkan onu fərqinə varmadan yaddaşımızda yenidən canlandıra bilər. İnsan heç bir səs çıxarmasa da, beyin sanki daxilən mahnıya qoşulur.
Belə melodiyalar daha çox gəzinti, ev yığışdırmaq, yolda olmaq, duş qəbul etmək və ya digər yeknəsəq işlər zamanı ortaya çıxır. Bu anlarda diqqət tam şəkildə məşğul olmadığı üçün beyin müxtəlif xatirələr arasında keçid edir. Darıxmaq, yorğunluq, stress və narahatlıq da melodiyanın beyində təkrarlanmasına səbəb ola bilər.
Sürətli ritmi, sadə nəqarəti, çoxlu təkrarları və qeyri-adi musiqi detalı olan populyar mahnılar xüsusilə “yapışqan” olur. Şəxsi bağlılıq da mühüm rol oynayır. Parlaq bir hadisəni və ya güclü emosiyanı xatırladan mahnı insanın beynində daha tez-tez səslənir.
Belə bir fikir də var ki, mahnı yarımçıq qaldığı üçün beyində ilişib qalır. Mahnı qəfil dayandırıldıqda beyin onu xəyalən sona çatdırmağa çalışır. Lakin aparılan təcrübələr fərqli nəticələr göstərdiyindən bu, hələlik yalnız ehtimallardan biridir.
Adətən “qulaq qurdları” zərərsiz olur və hətta insanın əhvalını yaxşılaşdıra bilər. Bəzən isə diqqəti toplamağa və ya yuxuya getməyə mane olur. Belə hallarda söhbət etmək, ucadan oxumaq, tapmaca həll etmək və ya diqqət tələb edən başqa bir işlə məşğul olmaq kömək edə bilər.
Bəzi insanlara mahnını sona qədər dinləmək kifayət edir. Digərlərinə isə saqqız çeynəmək kömək edir. Çənənin hərəkəti mahnının daxildə “oxunmasına” mane ola bilər.
Melodiya haqqında düşünməyi özünə qəti şəkildə qadağan etmək lazım deyil. İnsan nə qədər bu barədə fikirləşsə, beyin həmin melodiyanı bir o qədər israrla geri qaytarır.
“Qulaq qurdları” musiqi hallüsinasiyasından onunla fərqlənir ki, insan musiqinin yalnız öz şüurunda səsləndiyini anlayır. Əgər musiqi kənardan gələn real səs kimi qəbul edilirsə, daim yuxuya və gündəlik həyata mane olursa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Beyində ilişib qalan nəqarət qəribə hal deyil. Bu, musiqi yaddaşının nə qədər güclü olduğunu göstərir. Bəzən beynin səssiz bir konsert yaratması üçün bir neçə not yetərli olur.
