Oktyabrın 9-u Dünya Poçt Günü kimi qeyd olunur. Bu gün bir zərfin göndərənin əlindən alıcının qapısına necə çatdığını, bunun arxasında kimlərin dayandığını xatırlamaq üçün yaxşı fürsətdir.
Baki-baku.az xəbər verir ki, günün tarixi təsadüfi deyil. 9 oktyabr 1874-cü ildə İsveçrənin paytaxtı Bernində “Ümumi Poçt İttifaqı”nı yaradan müqavilə imzalandı. Sonralar o, Ümumdünya Poçt İttifaqı (ÜPİ) adlandırıldı. Bundan əvvəl hər ölkənin öz tarifi, öz qaydası var idi. Məktub sərhədi keçəndə hər dövlətlə ayrıca razılaşma lazım gəlirdi, qiymət də çaşdırıcı olurdu. İttifaq bu xaosa son qoydu. Ölkələr vahid ərazi kimi poçt mübadiləsi aparmağa razılaşdı.
1969-cu ildə Tokioda keçirilən ÜPİ Konqresi 9 oktyabrın Dünya Poçt Günü kimi qeyd olunmasını qərara aldı. Bayram ilk dəfə 1970-ci ildə qeyd edildi. ÜPİ 1948-ci ildən BMT-nin ixtisaslaşmış qurumudur, ona görə də bu gün BMT-nin beynəlxalq günləri siyahısında yer alır. Qərargahı Bernddədir, üzvlərinin sayı isə yüzdən xeyli çoxdur, demək olar ki, bütün dünya ölkələri bu şəbəkənin içindədir.
Poçtun qədim kökləri
Poçt anlayışı əslində ilk dövlətlərdən gəlir. Qədim Misirdə, Persiyada, Roma imperiyasında xəbər çaparlar vasitəsilə ötürülürdü. Şərqdə və Qafqazda “çapar” sistemi əsrlər boyu hakimiyyətin sinir sistemi sayılırdı. Xəbər nə qədər tez çatırdısa, dövlət bir o qədər güclü idi.
Müasir poçtun dönüş nöqtəsi 1840-cı il oldu. Britaniyada Rowland Hillin islahatı ilə ilk yapışqanlı poçt markası, məşhur “Penny Black” dövriyyəyə buraxıldı. Əvvəllər ödənişi çox vaxt alıcı edirdi, indi göndərən markanı özü yapışdırırdı. Bu sadə fikir poçtu hamı üçün əlçatan etdi.
Azərbaycanda poçt: qədim ənənədən rəqəmsal dövrə
Azərbaycan ərazisində xəbər və məktub daşıma ənənəsi çox qədimdir. Orta əsrlərdə karvan yolları və çapar xidməti şəhərləri bir-birinə bağlayırdı. Bakı isə həmişə dənizlə quru arasında körpü olub, ticarətlə yanaşı məktub, sənəd və xəbər də buradan keçirdi.
XIX əsrdə Bakı neft sənayesinin sürətli inkişafı ilə böyük ticarət və yazışma mərkəzinə çevrildi. Bu dövrdə şəhərdə poçt-teleqraf xidməti genişləndi. Neft sahibkarları, xarici tacirlər, mətbuat və gündəlik yazışmalar poçtun yükünü artırırdı.
Azərbaycan poçt tarixinin ən parlaq səhifələrindən biri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrüdür. 1919-cu ildə ADR öz poçt markalarını buraxdı. Marka dövlətin suverenlik atributlarından biri sayılır, buna görə də bu addım təkcə poçt hadisəsi deyil, eyni zamanda siyasi bəyanat idi. Bu markalar bu gün kolleksiyaçılar üçün tarixi tapıntı hesab olunur.
Sovet dövründə Bakı poçtu böyük sistemin bir hissəsi kimi işlədi. Müstəqilliyin bərpasından sonra isə ölkə beynəlxalq poçt əlaqələrini yenidən qurdu və ÜPİ-yə üzv kimi qoşuldu. Bu, Azərbaycan poçtunun dünya şəbəkəsinə tam inteqrasiyası demək idi.
Bu gün poçt nə edir?
Elə düşünmək olar ki, e-poçt və messencerlər poçtu aradan qaldırıb. Əslində isə əksinə baş verib. Onlayn alış-veriş partlayışı poçt və loqistika şirkətlərinin əsas işinə çevrilib. Bu gün “poçt” yalnız məktub deyil, bağlamaların çatdırılması və beynəlxalq göndərişlər, kommunal ödənişlər, pensiya və müavinətlərin paylanması, uzaq kəndlərdə rabitə və maliyyə xidmətləri, kolleksiya markaları və xatirə buraxılışları, yəni mədəniyyət və tarix daşıyıcısı, rəqəmsal xidmətlər, izləmə sistemləri, onlayn ünvan və qəbul məntəqələri kimi fəaliyyət göstərir.
Azərbaycanda da poçt şəbəkəsi Bakıdan ən uzaq rayon və kəndlərə qədər uzanır. Bəzən kənddə poçt şöbəsi dövlətlə vətəndaş arasındakı ən yaxın əlaqə nöqtəsidir. Bakıda isə poçt daha çox ekspress xidmət, onlayn sifarişlərin çatdırılması və beynəlxalq göndərişlərlə seçilir.
Poçtalyon: peşənin görünməz qəhrəmanı
Hava necə olursa olsun, yağış, qar, istilik, poçtalyon marşrutunu başa vurur. Bu peşə üçün məsuliyyət, dəqiqlik və insanlarla ünsiyyət bacarığı vacibdir. Çox vaxt məhz poçtalyon yaşlı insanların gün ərzində gördüyü ilk və tək üzdür. Dünya Poçt Günü bir növ onların da bayramıdır.
Poçt xalqları, şəhərləri və insanları bir-birinə bağlayan ən sakit, amma ən etibarlı körpülərdən biridir. Bakıda göndərilən məktub, Bernin müqaviləsi, 1919-cu ilin Azərbaycan markası və bu gün telefonunuzda izlədiyiniz bağlama eyni zəncirin halqalarıdır.
