Bu gün uşaqları az-az hallarda əllərində kitab görmək mümkündür — əksəriyyət planşet və telefonla məşğuldur. 20–30 il əvvəl uşaqlar kitabları dəyişirdilər, indi isə daha çox onlayn oyunların şifrələrini paylaşırlar.
Mən uşaqlığımı elə bil dünənki kimi xatırlayıram. Rəngli şəkillərlə dolu kitablar həqiqi lüks sayılırdı. Valideynlərimin Moskvaya səfəri mənim üçün ilin ən böyük hadisəsi idi — mağazalar üçün yox, Disney cizgi filmlərinin motivləri əsasında çıxan yeni kitablar üçün: “Dambo”, “Gözəl və Canavar, “Bemb”i. Hər yeni kitab kolleksiyamı zənginləşdirir, divardakı medallar kimi qürur mənbəyi olurdu.
Ana kimi mən istəyirdim ki, uşaqlarım da eyni sehrli hissi yaşasınlar. Və gördüm ki, bəzi üsullar işləməsə də, digərləri möcüzə yaratdı.
Uşaqlar valideynlərinə baxır – nümunə göstərin
Mən özüm kitabları çox sevirəm: oxuyanda gülür, bəzən ağlayıram. Çantamda kitab hər zaman olur — işlər və uşaqlarla məşğuliyyət arasında kiçik bir oxu fasiləsi üçün.
Amma uşağın dərhal oxucu olmasını yalnız nümunə göstərmək təmin etmir. Çox vaxt uşaqlar valideynlərini izləyərək bir müddət sonra özləri oxumağa başlayırlar.
Bir dəfə böyük qızım mənim bir səhnəyə görə gülməyimi gördü və soruşdu:
— Ana, orada gülməli nə var?
Bu, kitab haqqında kiçik, amma maraqlı söhbətin başlanğıcı oldu — artıq o, mütaliənin maraqlı və canlı olduğunu gördü.
“Ödəniş” metodu motivasiya üçün yararlıdır, amma o, sevgi yaratmır
Bəzən uşaqlara kitab oxumalarının əvəzində pul vermək təklif olunur. Bu, motivasiya kimi işləyə bilər. Amma mənim təcrübəmdə bu vasitə kitabı sevməyi öyrətmədi, sadəcə işi yerinə yetirmək kimi oldu.
Kitab sevgisi həzzdən doğmalıdır, səhifə qarşılığında puldan yox.
Yolboyu kitab oxumaq
Səyahət zamanı kitab uşağın diqqətini cəlb etmək üçün əla vasitədir. Əsas odur ki, kitabı cəzaya çevirməyəsiniz: sadəcə telefondan məhrum etmək maraq yaratmayacaq. Məsləhət: əvvəlcədən razılaşın ki, uşaqlar planşetdə oynamaq üçün müəyyən vaxt əldə etsinlər. Yolboyu kitab əsl dost olur. Mənim uşaqlarım əvvəlcə müqavimət göstərirdilər, amma tezliklə kitabı özləri əllərinə aldılar.
Uşağın zövqünə hörmət edin
Uşağa yalnız sizin sevdiyiniz kitabları vermək lazım deyil. Mənim uşaqlarım komiksləri və sadə hekayələri sevir, klassik əsərləri isə hələ kəşf etməyiblər. Amma mən öyrəndim ki, uşağa seçim imkanı vermək vacibdir. Oxumaq bir həzz olmalıdır, məcburiyyət yox.
Ludmila Petranovskaya deyir: “Uşağa kitab seçmək imkanı vermək, valideynlərdə oxumağa müsbət münasibət yaradır və uşağın müstəqilliyini dəstəkləyir”.
Oxuduqlarını müzakirə etmək
Müzakirə sadəcə kitabın məzmununu təkrarlamaq deyil. Bu, hisslər, situasiya və qəhrəmanlar haqqında söhbətdir. Suallar verin:
Qəhrəman haqqında nə düşünürsən?
Onun yerində olsaydın, nə edərdin?
Səni nə təəccübləndirdi və ya təsirləndirdi?
Mən hələ də xatırlayıram, axşamlar “Sirli Bağ” oxuyurduq. Bəziləri yuxuya gedirdi, bəziləri isə diqqətlə dinləyirdi. Ertəsi gün yuxuya gedənlər soruşurdu: “Nəyi qaçırdım?”
Belə söhbətlər uşaqların nitqini, emosiyalarını və başqalarını anlama bacarığını inkişaf etdirir.
Fərqli səslərlə ucadan oxumaq
Mənim təcrübəmdən kiçik bir hiylə: fərqli qəhrəman səsləri ilə ucadan oxumaq mənim 4 yaşlı oğlum üçün həqiqi möcüzə oldu. Mən intonasiya dəyişirdim, pıçıldayırdım, gülürdüm, kədərli pauzalar edirdim — o, gözlərini geniş açıb otururdu və hər söz kiçik bir macəraya çevrilirdi. Bu metod həm diqqəti saxlayır, həm də kitabları canlı dost kimi edir.
Birlikdə oxumaq üçün kitab siyahısı
Kiçik uşaqlar (3–6 yaş):
Vinni-Pux (A.Miln)
Kiçik və Karlson (Astrid Lindgren)
Rəngli komikslər və sevimli cizgi filmlərinin motivləri əsasında kitablar
Şəkilli və qafiyəli sadə hekayələr
Uşaqlar (6–10 yaş):
Sirli Bağ (Frensis Hodjson Bərnett)
Piter Pan (J. M. Berri)
Zümrüd Şəhərin Sehrbazı (A. Volkov)
Narniya Xronikaları (C. S. Lius)
Kiçik Şahzadə (Antuan de Sent-Ekzüperi)
Möcüzə ilk oxunan sözlə başlayır
Oxumağa sevgi bir gündə yaranmır. Bu, hisslər, diqqət və uşağın maraqlarına hörmətlə formalaşan vərdişdir. Kitab uşaq üçün sadəcə səhifələr dəsti deyil, əsl dostdur — macəraları birlikdə yaşadığı, empatiya öyrəndiyi və düşüncəsini inkişaf etdirdiyi bir dost.
Birlikdə oxumaq — uşağın emosional, sosial və intellektual inkişafına sərmayədir. Və bu kiçik möcüzə ilk oxunan sözlə başlayır.
Ayna Bəxtiyar
