İrəvan kətəsi – Azərbaycanın qədim bölgələrindən biri olan İrəvan (indiki Ermənistan ərazisində yerləşən qədim Azərbaycan şəhəri) ilə bağlı ənənəvi şirniyyat növüdür. Bu kətə növü təkcə dadı ilə deyil, həm də daşıdığı mədəni-tarixi dəyər ilə seçilir. Keçmişdə İrəvanda yaşayan azərbaycanlı ailələr bu kətəni əsasən Novruz bayramında və xüsusi günlərdə hazırlayardılar.

Tarixi kökləri

İrəvan XIX əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycanın mühüm mədəniyyət mərkəzlərindən biri olub. Burada yaşayan azərbaycanlılar zəngin mətbəxə malik idilər və bu mətbəxin ayrılmaz hissələrindən biri də kətələr idi. İrəvan kətəsi də məhz bu dövrün irsidir. Sovet dövründə və sonrakı illərdə Ermənistandan deportasiya olunmuş azərbaycanlılar bu şirniyyat ənənəsini digər bölgələrə, xüsusilə Naxçıvan və Bakı ətrafına daşıyıblar.

İrəvan kətəsinin xüsusiyyətləri

İrəvan kətəsi digərlərindən həm forması, həm də içliyi ilə fərqlənir. O, əsasən romb formasında kəsilib haırlanır, içliyi isə adətən şəkər tozu, darçın və ya qozla zəngin olur. Xəmiri yağlı və yumşaq olur, bişdikdən sonra isə üstü qızılı rəng alır və üzərinə şəkər kirşanı səpilir.

Bəzi variantlarda içliyə əzilmiş qoz, şəkər tozu və hil də əlavə edilir ki, bu da ona unikal ətir və dad verir. Kətə isti halda təqdim olunduqda xüsusilə ləzzətli olur.

Mədəni dəyəri

İrəvan kətəsi təkcə bir şirniyyat deyil, həm də qədim İrəvan mətbəxinin və orada yaşamış azərbaycanlıların xatirəsinin daşıyıcısıdır. Bu kətənin nəsildən-nəslə ötürülməsi, onun sadəcə bir yemək deyil, həm də mədəni irs olduğunu göstərir.

Bu gün İrəvan kətəsi bir çox Azərbaycan ailələrinin süfrəsini bəzəyir və keçmişlə bağlılıq rəmzi kimi yaşamağa davam edir.