Fərman Qurban oğlu Salmanovun adı dünya neft geologiyası tarixində xüsusi yer tutur. Məhz bu azərbaycanlı alim Qərbi Sibirin planetin ən iri neft regionlarından birinə çevrilməsində həlledici rol oynayıb.
Fərman Salmanov 28 iyul 1931-ci ildə Azərbaycanın Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olub. Gələcək geoloqun uşaqlığı sadə kənd ailəsində keçib. Hələ məktəb illərindən coğrafiya və təbiət elmlərinə böyük maraq göstərirdi. Məktəbi bitirdikdən sonra Bakıda Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olub, orada geologiya və neft işi üzrə təhsil alıb.
1950-ci illərin ortalarında gənc mütəxəssis işləmək üçün Sibirin o dövrdə az öyrənilmiş və sərt iqlimə malik bölgəsinə yollanır. Həmin dövrdə bir çox geoloqlar Qərbi Sibirdə iri neft ehtiyatlarının demək olar ki, olmadığını düşünür və regionun perspektivlərinə skeptik yanaşırdılar. Salmanov isə fərqli mövqe nümayiş etdirirdi. O, geniş bataqlıqlar və tayqa altında zəngin neft yataqlarının gizləndiyinə əmin idi.
1950-ci illərin sonlarında o, Tümen vilayətində geoloji-kəşfiyyat ekspedisiyasına rəhbərlik etməyə başlayır. İş şəraiti son dərəcə ağır idi: yolların olmaması, sərt şaxtalar, bataqlıq ərazilər və demək olar ki, heç bir infrastrukturun mövcud olmaması işləri çətinləşdirirdi. Bəzən geoloqlar qazma sahələrinə paletli texnika və ya hətta vertolyotlarla çatmalı olurdular.
Rəhbərlik tərəfindən təzyiq və şübhələrə baxmayaraq, Salmanov qazıntıların aparılmasında israr edirdi. Onun əzmkarlığı nəticə verdi: 1961-ci ildə Qərbi Sibirin ilk iri neft yataqlarından biri olan Meqion neft yatağı kəşf edildi.
Geoloqlar arasında demək olar ki, əfsanəyə çevrilmiş məşhur bir hadisə də var. Neftin kəşfindən sonra Salmanov Moskvaya qısa məzmunlu teleqram göndərmişdi:
«Mən nefti tapdım. Budur, belə.»
Bu kəşf yalnız başlanğıc idi. Sonrakı illərdə Salmanovun rəhbərliyi ilə geoloqlar Ust-Balık, Mamontov, Pravdinsk və digər bir sıra iri yataqların kəşfiyyatı və aşkar edilməsində iştirak etdilər. Məhz bu yataqlar sonradan Qərbi Sibirin neft gücünün əsasını təşkil etdi.
Bu kəşflər sayəsində region Sovet İttifaqının əsas neft bazasına çevrildi və ölkə hasilatının böyük hissəsini təmin etdi. Bir çox mütəxəssis hesab edir ki, bu kəşflər olmasaydı, SSRİ-nin iqtisadi tarixi tamamilə fərqli istiqamətdə inkişaf edə bilərdi.
Görkəmli nailiyyətlərinə görə Fərman Salmanov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb, ordenlər və dövlət mükafatları ilə təltif edilib. O, neft geologiyası sistemində yüksək vəzifələr tutmuş və uzun müddət iri geoloji-kəşfiyyat işlərinə rəhbərlik edib.
Fərman Salmanov 31 mart 2007-ci ildə vəfat edib, lakin onun xatirəsi bu gün də yaşayır. Onun adı küçələrə, məktəblərə və hətta Surqut şəhərindəki hava limanına verilib. Geoloqlar arasında o, tez-tez “Sibir neftini kəşf edən insan” kimi xatırlanır.
Salmanovun həyatı əzmkarlığın, elmi intuisiyanın və öz ideyasına inamın bütöv bir regionun taleyini dəyişə biləcəyinin parlaq nümunəsidir. Azərbaycan üçün o, adı ölkə hüdudlarından çox uzaqlarda tanınan görkəmli soydaşlardan biridir.
Murad Muxtarov
