Bu gün Azərbaycanın hər hansı bir kəndində kimsə bulağı səliqə ilə təmizləyir və ora zibil atmağa icazə vermirsə, bu yalnız təbiətə qayğı deyil. Bunun arxasında çox qədim bir inanc – suyun ruhu və sahibi sayılan Su yiyəsi anlayışı dayanır.

İslam Cənubi Qafqazda yayılmamışdan əvvəl türk tayfaları suya canlı varlıq kimi yanaşırdılar. İnanclara görə, hər çayın, gölün və ya bulağın öz görünməz qoruyucusu vardı. Ona adət etdiyimiz mənada tanrı demirdilər, daha çox həmin məkanın sahibi hesab olunurdu və ona hörmət göstərmək lazım idi.

Ağsaqqallar danışardılar ki, Su yiyəsi istidə yolçuya kömək edə, balıqçıya uğur verə və ya əksinə, suyu çirkləndirəni cəzalandıra bilər. Bulaq başında səs-küy salmaz, suya tüpürməz və ora artıq heç nə atmazdılar. Bəzi yerlərdə bulağın kənarında xırda sikkə qoyar və ya lent bağlayardılar – qurban kimi yox, hörmət əlaməti olaraq.

Rəvayətlərdə bu ruhun obrazı müxtəlif idi. Haradasa onu çayın dərinliyində yaşayan ağsaqqallı qoca kimi təsəvvür edirdilər. Başqa yerlərdə isə suyun üzərində duman içində görünən uzun saçlı qadın kimi. Amma çox vaxt sadəcə belə deyirdilər: “Suyun sahibi var”.

Tarixçilər hesab edirlər ki, bu cür təsəvvürlər hər təbii məkanın öz yiyəsinin, yəni sahib ruhunun olduğu ümumi türk dünyagörüşünün bir hissəsi idi. Bu anlayış dağlara, meşələrə və əlbəttə ki, suya da aid edilirdi.

Bu gün artıq az adam Su yiyəsindən ciddi şəkildə danışır. Amma bulaqlara hörmət, onların abadlaşdırılması ənənəsi və Azərbaycan mədəniyyətində suya xüsusi münasibət – bütün bunlar vaxtilə bütöv nəsillərin həyat tərzini formalaşdırmış qədim inancların əks-sədasıdır.

Murad Muxtarov