Xalid ibn Validin adı İslam tarixində xüsusi hörmətlə çəkilir. Onu Seyfullah — “Allahın qılıncı” adlandırırdılar və həyatı boyunca o, erkən İslam dünyasının ən məşhur sərkərdələrindən birinə çevrilmişdi.
Xalid ibn Valid təxminən 592-ci ildə Məkkədə, nüfuzlu Qureyş tayfasında doğulmuşdu. Gəncliyindən o, bacarıqlı süvari və döyüşçü kimi tanınırdı. İslamın yayılmasının ilk illərində o, məkkəlilərin tərəfində döyüşmüş və hətta 625-ci ildə baş verən Uhud döyüşündə mühüm rol oynamışdı. Onun süvari manevri döyüşün gedişini dəyişməyə kömək etmişdi.
Lakin bir neçə ildən sonra onun taleyi kəskin şəkildə dəyişdi. 628-ci ildə Xalid İslamı qəbul etdi və qısa müddət sonra müsəlman ordusunun ən istedadlı sərkərdələrindən birinə çevrildi. Rəvayətə görə, Məhəmməd peyğəmbər o zaman belə demişdi:
“Xalid — düşmənlərə qarşı qınından çıxarılmış Allah qılınclarından biridir.”
Beləliklə, ona Seyfullah — Allahın qılıncı adı verildi.
Onun üçün ilk ciddi sınaqlardan biri 629-cu ildə baş verən Muta döyüşü oldu. Döyüş zamanı müsəlman ordusunun bir neçə komandanı həlak olduqdan sonra Xalid rəhbərliyi öz üzərinə götürdü və sayca xeyli üstün olan Bizans imperiyası qüvvələrinə qarşı ordunu mühasirədən nizamlı şəkildə çıxarmağa nail oldu.
Sonralar onun adı Fars dövləti və Bizansla aparılan müharibələr zamanı daha da məşhurlaşdı. Ən məşhur qələbələrindən biri 636-cı ildəki Yarmuk döyüşü sayılır. Bu döyüş faktiki olaraq müsəlmanlara Suriya yolunu açdı.
Hərbi xidmət illərində Xalid ibn Valid təxminən 40–50 böyük döyüşdə iştirak etmiş və onların heç birində məğlub olmamışdı. Buna görə də müasirləri onu dövrünün ən istedadlı sərkərdələrindən biri hesab edirdilər.
Tarixçilər onun karyerasında ən cəsarətli manevrlərdən birini də qeyd edirlər. İraqdan Suriyaya yürüş zamanı Xalid ordusunu su çatışmazlığı səbəbindən əksər qoşunların keçməyə cəsarət etmədiyi sərt Suriya səhrasından keçirdi. Bu riskli yürüş nəticəsində onun ordusu düşmənin gözləmədiyi yerdə qəfil peyda oldu.
Hərbi tədqiqatçılar bəzən Xalid ibn Validin taktikasını belə məşhur sərkərdələrin manevrləri ilə müqayisə edirlər: Hannibal və Napoleon Bonapart. Onun qoşunları sürətlə hərəkət etdirmək, süvarilərdən istifadə etmək və döyüşün gedişini kritik anda dəyişmək bacarığı manevr müharibəsinin erkən nümunələrindən biri hesab olunur.
Maraqlıdır ki, şöhrətinin zirvəsində olarkən xəlifə Ömər ibn Xəttab Xalidi baş komandan vəzifəsindən azad etmişdi. Tarixçilərin sözlərinə görə, bu addım məğlubiyyətə görə yox, əksinə başqa bir səbəbdən atılmışdı: insanlar qələbələri yalnız sərkərdənin adı ilə bağlamasınlar, onları Allahın iradəsi ilə əlaqələndirsinlər. Bundan sonra Xalid orduda adi komandan kimi xidmət etməyə davam etdi.
Xalid ibn Validin adı onun son günləri ilə bağlı məşhur bir rəvayətlə də əlaqələndirilir. Deyirlər ki, ölümündən əvvəl o bildirib ki, onlarla döyüşdən keçib və həmişə əsl döyüşçü kimi döyüş meydanında həlak olmağı arzulayıb.
Rəvayətə görə, bir dəfə yuxuda ona bir mələk görünür. Xalid ondan soruşur:
— Mən bu qədər döyüşdə iştirak etmişəm, bəs niyə hələ də sağam? Məgər mənə döyüşçü kimi ölmək qismət deyil?
Mələk cavab verir:
— Səni “Allahın qılıncı” adlandırıblar. Məgər Allahın qılıncı düşmən əli ilə qırıla bilərmi?
Xalid ibn Valid təxminən 642-ci ildə Homs şəhərində vəfat etmişdir. Ölümündən əvvəl o, dostlarına bədənini göstərmişdi — bədəni ox, nizə və qılınc yaralarından qalan çoxsaylı çapıqlarla örtülü idi. Lakin paradoksal olaraq, onlarla qanlı döyüşdən keçmiş bu insan döyüş meydanında deyil, öz yatağında vəfat etmişdi.
Onun Homs şəhərindəki məzarı bu gün də mövcuddur və əsrlər boyu əfsanəvi sərkərdənin xatirəsinə həsr olunmuş bir məkan kimi tanınır. Onun adı tarixdə həmişə hərbi şücaətin və strateji ustalığın simvolu kimi qalacaq.
Murad Muxtarov
