Azərbaycan dili 🇦🇿 |
Rus dili 🇷🇺

Language Switcher Azərbaycanca 🇦🇿 | Русский 🇷🇺

Nəşr edilmişdir 11/19/2026

Paylaşın

HƏR ŞEYDƏN

Artıq çəki, yoxsa piylənmə? Fərq nədədir və sağlamlığımıza necə təsir edir?

Artıq çəki və piylənmə bu gün dünyanın ən geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindəndir. Ümumdünya miqyasında bir milyarddan çox insanın piylənmədən əziyyət çəkməsi problemin nə qədər ciddi olduğunu göstərir. Bəs artıq çəki ilə piylənmə arasında hansı fərq var və artıq kiloqramlar orqanizmimiz üçün hansı təhlükələri yaradır?

Artıq çəki ilə piylənmənin fərqi

Bədən çəkisini qiymətləndirmək üçün ən çox istifadə olunan göstərici bədən kütləsi indeksidir (BKİ). Bu göstərici insanın kiloqramla çəkisinin boyunun metr ilə kvadratına bölünməsi yolu ilə hesablanır.

Ümumi tibbi təsnifata görə:

BKİ 25-dən 29,9-dək olduqda artıq çəki;

BKİ 30 və daha yüksək olduqda piylənmə hesab edilir.

Lakin bu göstərici hər zaman dəqiq mənzərə yaratmır. Məsələn, əzələ kütləsi yüksək olan insanlarda BKİ normadan artıq görünsə də, bu, piylənmə demək deyil. Bədəndəki yağ və əzələ nisbətini daha dəqiq qiymətləndirmək üçün bioimpedans müayinəsindən də istifadə olunur.

Artıq çəki hansı xəstəliklərə səbəb ola bilər?

Bədəndə yağ toxumasının həddindən artıq artması təkcə xarici görünüşə təsir etmir, bir çox orqan və sistemin fəaliyyətini də poza bilər. Artıq çəki və piylənmə aşağıdakı sağlamlıq problemlərinin riskini artırır:

Ürək-damar xəstəlikləri: arterial təzyiqin yüksəlməsi, qanda xolesterin balansının pozulması və ürək-damar fəsadları riski artır.

Onkoloji xəstəliklər: piylənmə bəzi xərçəng növlərinin, o cümlədən süd vəzi, yoğun bağırsaq, böyrək və endometrium xərçənginin yaranma ehtimalı ilə əlaqəlidir.

II tip şəkərli diabet: artıq yağ toxuması hüceyrələrin insulinə həssaslığını azaldaraq insulinrezistentliyin yaranmasına şərait yaradır.

Reproduktiv problemlər: hormonal pozuntulara, kişilərdə erektil disfunksiyaya, qadınlarda isə hamilə qalmaqla bağlı çətinliklərə səbəb ola bilər.

Psixoloji problemlər: depressiya, narahatlıq, qidalanma davranışının pozulması və digər psixoloji çətinliklərlə əlaqələndirilir.

Artıq çəkinin əsas səbəbləri

Ən geniş yayılmış səbəb qəbul edilən kalorinin sərf olunan enerjidən çox olmasıdır. Lakin bu prosesə təsir edən amillər bununla məhdudlaşmır. Yuxu çatışmazlığı, xroniki stress, hormonal dəyişikliklər, bəzi dərman preparatları, psixoloji vəziyyət və yüksək kalorili qidaların həddindən artıq istehlakı da çəki artımına səbəb ola bilər.

Xüsusilə yuxu pozuntuları aclıq və toxluq hissini tənzimləyən hormonların balansına təsir göstərir. Stress zamanı isə emosional qidalanma meyli güclənə bilər.

Artıq çəkidən necə xilas olmaq olar?

Sağlam çəkiyə çatmaq üçün qısamüddətli və sərt pəhrizlərdən daha çox, davamlı həyat tərzi dəyişikliklərinə üstünlük verilməlidir.

Bunun üçün:

Balanslı qidalanın. Rasionda tərəvəz, meyvə, zülal və liflə zəngin məhsulların payını artırın, şəkərli və yüksək kalorili qidaları məhdudlaşdırın.

Kalori qəbuluna diqqət edin. Çəkinin azalması üçün qəbul edilən enerji sərf olunan enerjidən az olmalıdır. Bu fərq sağlam və davamlı şəkildə yaradılmalıdır.

Fiziki aktiv olun. Müntəzəm gəzinti, üzgüçülük və digər uyğun fiziki fəaliyyətlər həm çəkiyə, həm də ürək-damar sağlamlığına müsbət təsir edir.

Yuxu rejimini qoruyun. Keyfiyyətli və kifayət qədər yuxu iştahanın tənzimlənməsinə kömək edir.

Stressi idarə edin. Emosional qidalanmanın qarşısını almaq üçün psixoloji vəziyyətə də diqqət yetirmək vacibdir.

Bəzi hallarda həyat tərzinin dəyişdirilməsi kifayət etməyə bilər. Belə vəziyyətlərdə həkim müayinəsi, hormonal və metabolik göstəricilərin qiymətləndirilməsi, zərurət olduqda isə dərman müalicəsi nəzərdən keçirilir. Piylənmənin müalicəsində istifadə olunan GLP-1 reseptorlarına təsir edən preparatlar da yalnız həkim təyinatı və nəzarəti ilə tətbiq edilməlidir.

Artıq çəki sadəcə görünüşlə bağlı məsələ deyil, orqanizmin ümumi sağlamlığına təsir edən ciddi amildir. Piylənməni iradəsizlik və ya yalnız çox yemək vərdişi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Burada hormonal, genetik, psixoloji və metabolik amillər də mühüm rol oynayır.

Əsas məqsəd tərəzidəki rəqəmi azaltmaq deyil, sağlamlığı qorumaq və əldə edilən nəticəni uzun müddət saxlamaqdır. Bunun üçün ən doğru yol fərdi vəziyyətə uyğun qidalanma, fiziki aktivlik və mütəxəssis nəzarətini birləşdirən kompleks yanaşmadır.

Bənzər Xəbərlər

“Bakıbaku” redaksiyası tərəfindən tərtib edilib

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında "Uşaq hüquqları aylığı" çərçivəsində iki tamaşa nümayiş etdirilib.

Ən son

HƏR ŞEYDƏN

Artıq çəki və piylənmə bu gün dünyanın ən geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindəndir.

HƏR ŞEYDƏN

Artıq çəki və piylənmə bu gün dünyanın ən geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindəndir.
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Facebook
X (Twitter)
LinkedIn
Email

Пришлите нам статью

Məqalənizi göndərin