1990-cı illərin Bakısını xatırlayanlar bir şeyi dəqiq deyir: o vaxt küçədə mikrofon uzadanda adam dayanardı. Əlində çanta, tələsik, amma dayanardı. Yəqin ki, çoxumuz o kadrları xatırlayırıq. Yeni il ərəfəsidir, küçədə əlində mikrofon olan müxbir keçənlərə yaxınlaşır: “Bu il yeni ildə hansı verilişləri görmək istərdiniz?” Adamlar dayanır, gülümsəyir, bir az fikirləşir, sonra da elə cavab verir ki, efirdə qalır. Kimi sevimli filmini deyir, kimi “Yeni il gecəsi mütləq mahnılı proqram olmalıdır” deyə tələb edir, kimi də zarafatla müxbiri məzəli bir cavabla qarşılayır.
Yaxud belə suallar: “Axırıncı dəfə teatra nə vaxt getmisiniz?”, “Hansı kitabı oxuyursunuz?”, “Həftə sonunu necə keçirirsiniz?” Sadə suallar idi, amma cavablar rəngarəng olurdu. Kimsə ötən həftə baxdığı tamaşanı həvəslə danışırdı, kimsə etiraf edirdi ki, çoxdandır getməyib və bu sualdan sonra getməyi düşünəcək. Bir xanım sevimli yazıçısının adını çəkirdi, bir gənc isə həftə sonunu dostları ilə kitabxanada yox, futbol meydançasında keçirdiyini deyib özü gülürdü.
O vaxtın ən xoş cəhəti cavabların mükəmməl olması yox, səmimi olması idi. Adam səhv ifadə işlətsə də, bir az duruxsa da, utanmırdı. Çünki məqsəd “gözəl danışmaq” deyildi, sadəcə söhbət etmək idi.
Baki-baku.az bu yazıda bir zamanlar insanların mikrofon qarşısındakı sərbəstliyinin hansı səbəblərdən itməsinə nəzər salır.
İndi nə dəyişib?
Bu gün eyni sualı verən müxbir tez-tez eyni cavabı eşidir: “Yox, mən çəkilmək istəmirəm”, “Üzrlü sayın, tələsirəm”, “Vaxtım yoxdur”. Bəziləri sadəcə başını yelləyib keçir, bəziləri üzünü yana çevirir, bəziləri isə “başqasından soruşun” deyir. Sanki sadə bir söhbət nədənsə böyük imtahana çevrilib.
Bunun bir neçə səbəbi ola bilər.
Birincisi, hər kəs indi özünü kənardan görməyə öyrənib. Telefonla çəkilən şəkillər, sosial şəbəkə hesabları insanlarda “necə görünürəm, necə səslənirəm” düşüncəsini gücləndirib. Əvvəllər kameraya çıxmaq bir hadisə idi, indi isə hər kəs özünü daim qiymətləndirir. Bu da təbii ki, mikrofon qarşısında rahatlığı azaldır.
İkincisi, hər kəlmə qeydə alınır və yayıla bilir.
Küçədə deyilən zarafat əvvəllər efirdən sonra unudulurdu, indi isə qısa video kimi dövr edə, şərhlərin mövzusuna çevrilə bilər. İnsan düşünür:
“Bəlkə sadəcə deyim ki, vaxtım yoxdur, daha rahat olar.”
Üçüncüsü, templər sürətlənib. Hamı bir yerə tələsir, telefonu əlində, qulaqlığı qulağında. Küçədə dayanıb söhbət etmək bir az “lüks” kimi görünməyə başlayıb.
Dördüncüsü, bəlkə də artıq insanlar səmimi cavabın efirdə necə görünəcəyindən narahatdır.
“Gülünc görünərəmmi?”, “Yanlış başa düşülərəmmi?” kimi düşüncələr sadə söhbətin qarşısını alır.
Bəs nə itirilir?
Əslində itirilən sual-cavabın özü deyil, o rahatlıqdır. Tanımadığın adamla bir dəqiqəlik xoş söhbət etmək, kitabdan, teatrdan, həftə sonundan danışmaq şəhərin canlı, mehriban havasının bir hissəsi idi. İnsanlar bir-birinə açıq olanda şəhər də daha isti görünürdü.
Əlbəttə, bu o demək deyil ki, indi heç kim danışmır. Danışan, gülən, maraqlı fikirlər söyləyən insanlar var. Sadəcə onların çoxu bunu daha tanış mühitdə, ya da öz seçdiyi platformada edir. Küçə mikrofonu isə əvvəlki kimi “təbii səhnə” olmaqdan çıxıb.
Bəlkə, geri qayıtmaq olar?
Bəlkə də sirr sadədir: söhbət yenidən yüngülləşməlidir. Müxbir də, cavab verən də bilməlidir ki, burada mükəmməl cavab axtarılmır, sadəcə maraqlı, isti bir an yaşanır. Əgər insan bilsə ki, “axırıncı dəfə hansı kitabı oxudum” sualına verdiyi sadə cavab da dəyərlidir, bəlkə yenə dayanar.
Çünki, əslində, hamımızın danışmağa bir hekayəsi var. Sadəcə bəzən bizə kiminsə “danış, dinləyirəm” deməsi lazımdır.
Elvin Camalov
