Sosial şəbəkələr artıq xeyli zamandır ki, gündəlik həyatımızın bir hissəsinə çevrilib. Biz xəbərləri onların vasitəsilə öyrənir, vacib anlarımızı paylaşır, ünsiyyət qurur, məlumat axtarır və dünyada baş verən hadisələri izləyirik. 30 iyun – Ümumdünya Sosial Media Günü (World Social Media Day) münasibətilə təkcə rəqəmsal platformaların populyarlığı haqqında deyil, onların zamanı, ünsiyyəti, şəhəri və özümüzü dərk etmə tərzimizə necə təsir göstərdiyi haqqında da düşünmək vacibdir.
Bir vaxtlar insanlar xəbərləri qəzetlərdən, radiodan və televiziyadan öyrənirdilər. Vacib fotolar ailə albomlarında saxlanılır, təəssüratlar isə həyətdə, işdə və ya çay süfrəsi arxasında bölüşülürdü. Bu gün isə bunların böyük bir hissəsi smartfonların ekranlarına köçüb. Bir lentdə xəbərlər, şəxsi hekayələr, şəhər görüntüləri, təbriklər, narahatlıq doğuran məlumatlar, yumor, musiqi, incəsənət və milyonlarla insanın fikirləri yanaşı yer alır.
Sosial şəbəkələr artıq çoxdan sadəcə foto paylaşmaq üçün məkan olmaqdan kənara çıxıb. Onlar insanların hadisələri müzakirə etdiyi, kömək axtardığı, bir-birinə dəstək olduğu, mövqeyini ifadə etdiyi və həyatından danışdığı yeni ictimai meydana çevrilib. Bu məkanda hər bir istifadəçi müəyyən mənada öz dövrünün müəllifi, müşahidəçisi və şahidi olur.
Sosial şəbəkələrin şəhər obrazını necə dəyişdiyini görmək xüsusilə maraqlıdır. Bu gün Bakı təkcə küçələrdə, meydanlarda, parklarda və dənizkənarı bulvarda yaşamır. Bakı həm də minlərlə paylaşımda, hekayədə və videoda yaşayır. İçərişəhər, Bulvar, Xəzər dənizi, Dağüstü park, köhnə həyətlər, müasir prospektlər və paytaxtın axşam işıqları hər gün şəhər sakinlərinin və qonaqlarının obyektivində yenidən canlanır. Beləliklə, Bakının canlı, emosional və anbaan dəyişən yeni rəqəmsal tarixçəsi formalaşır.
Əgər əvvəllər şəhərin yaddaşı arxiv fotolarında, qəzetlərdə və yaşlı nəslin xatirələrində qorunurdusa, bu gün onlara paylaşımlar, şərhlər, qısa videolar və həştəqlər də əlavə olunub. İllər sonra məhz bu rəqəmsal izlər şəhərin nə ilə yaşadığını, insanların hansı məkanları sevdiyini və hansı hadisələri vacib hesab etdiyini danışa biləcək.
Sosial şəbəkələrin başqa bir tərəfi də var. Sürətli informasiya axını insanı yorur, bəzən isə vacib olanı təsadüfi məlumatdan, həqiqəti şayiədən, səmimiyyəti qurama görüntüdən ayırmağı çətinləşdirir. Bəyənmələr və baxış sayı insanı sevindirə bilər, amma eyni zamanda təzyiq də yarada bilər. Buna görə də Ümumdünya Sosial Media Günü təkcə ünsiyyət bayramı deyil, həm də rəqəmsal mədəniyyət haqqında düşünmək üçün bir fürsətdir.
Sosial şəbəkələr jurnalistikanı da dəyişib. Bu gün bir çox hadisələr əvvəlcə onlayn məkanda görünür, sonra isə xəbər mövzusuna çevrilir. Bu, informasiyanı daha sürətli edir, lakin daha böyük məsuliyyət də tələb edir. Burada vacib olan məqam təkcə bir məlumatı görmək deyil, həm də onu yoxlamaqdır.
Bu gün sosial şəbəkələr şəhərləri, ölkələri və insanları bir-birinə bağlayır. Onlar bizə bir-birimizdən minlərlə kilometr uzaqda olsaq belə, ruhən yaxın olmağa imkan verir. Ən əsası isə unutmamaq lazımdır ki, əsl dəyər bəyənmələrdə və baxış sayında deyil, insan ünsiyyətində, diqqətdə və mehribanlıqdadır, hansıları ki, biz bir-birimizə ekran arxasından da ötürə bilirik.
Hacı Cavadov
