Bakı hələ göydələnlərlə deyil, geniş həyətləri, daş binaları, səs-küylü məhəllələri ilə tanınan şəhər olanda insanların gündəlik həyatında bu gün qəribə görünən bir ənənə vardı. Süd içiləndən, kefir qurtarandan, limonad süfrədən yığışdırılandan sonra qablar zibil qutusuna atılmırdı. Onlar diqqətlə yuyulur, bir küncdə saxlanılır və vaxtı gələndə qəbul məntəqəsinə aparılırdı.

Səhərin erkən saatlarında və ya günortadan sonra şəhərin müxtəlif yerlərində yerləşən şüşə qab qəbul məntəqələrinin qarşısında kiçik növbələr yaranardı. Kimsə bir neçə limonad butulkası gətirər, kimsə isə evdə yığılıb qalmış bütöv bir torba kefir və süd şüşələri. Qəbul edən şəxs qabları bir-bir yoxlayar, sayar və qarşılığında pul verərdi.

O dövrdə satılan süd məhsullarının böyük hissəsi şüşə butulkalarda təqdim olunurdu. Kefir, süd, qatıq, qaymaq və digər məhsullar istifadə edildikdən sonra həmin qablar yenidən dövriyyəyə qaytarılırdı. Eyni qayda limonad və qazlı içkilərin butulkalarına da aid idi. Bu qablar yuyulur, təmizlənir və yenidən istifadə olunurdu. SSRİ-də çoxsaylı şüşə qabların təkrar istifadəsi üçün xüsusi sistem mövcud idi və insanlar qabları qəbul məntəqələrinə təhvil verərək pul alırdılar.

Köhnə bakılılar yaxşı xatırlayırlar ki, boş butulka heç vaxt lazımsız əşya hesab olunmurdu. Uşaqlar üçün isə bu, kiçik qazanc mənbəyi idi. Həyətdə, parkda və ya küçədə tapılan limonad şüşəsini qəbul məntəqəsinə aparmaqla cib xərcliyi qazanmaq mümkün olurdu. Bəzən uşaqlar bir neçə butulka yığıb kinoya bilet alar, dondurma yeyər və ya özlərinə kiçik hədiyyələr alardılar.

Məhəllələrdə yaşayan qonşular arasında da maraqlı bir həmrəylik vardı. Yaşlı insanlar ağır torbaları daşıya bilməyəndə uşaqlardan və ya qonşulardan kömək istəyərdilər. Beləcə, sadə bir butulka şəhər sakinləri arasında ünsiyyət yaradan vasitəyə çevrilirdi.

Bu sistemin başqa bir üstünlüyü də ətraf mühitə təsiri idi. O illərdə “ekologiya” sözü bugünkü qədər məşhur olmasa da, insanlar fərqinə varmadan tullantıların azalmasına töhfə verirdilər. Şüşə qablar zibilə çevrilmir, yenidən istifadə olunurdu. Bir çox hallarda butulkalar dəfələrlə yuyulub dövriyyəyə qaytarılırdı.

Köhnə Bakının həyətlərini xatırlayanlar üçün həmin mənzərə hələ də canlıdır: balkonun bir küncündə düzülmüş boş kefir butulkaları, qapının yanında yığılmış limonad şüşələri, bazardan qayıdarkən yolüstü qəbul məntəqəsinə baş çəkən insanlar…

Bu gün plastik qablar və birdəfəlik istifadə mədəniyyəti həyatımızın adi hissəsinə çevrilib. Amma bir vaxtlar Bakıda boş butulkanın da qiyməti vardı. O, həm qənaət demək idi, həm səliqə, həm də şəhərin özünəməxsus həyat tərzi. Bəlkə də buna görə köhnə bakılılar həmin günləri xatırlayanda nostalji hislər yaşayırlar.

Xanım Aydın