Bəzən insanın taleyi bir xətt üzrə getmir. O, əvvəlcə musiqi kimi başlayır, sonra kino olur, daha sonra isə xatirəyə çevrilir. Tofiq Mirzəyev də belə adamlardandır — bir sənətin içindən doğulub başqa bir sənətdə əbədiləşənlərdən.
Onun həyatı Gədəbəyin dağlarında başlayır. Müharibənin sərt illəri, soyuq evlər, uzaqdan gələn səslər… Amma bu sükutun içində bir səs var idi: klarnetin səsi. Hələ 12–13 yaşlarında o səs Tofiqi özünə çağırırdı. Elə bil dağların özü nəfəs alıb musiqiyə çevrilirdi.
Sonra Bakı gəldi. Konservatoriya, gecələrə qədər davam edən məşqlər, orkestr sınaqları… Və bir gün o, artıq sadəcə tələbə deyildi — maestro Niyazinin diqqətini çəkən gənc klarnet ifaçısı idi. Dövlət simfonik orkestri onun üçün təkcə iş yeri deyil, bir dünya idi. Orada o, Qara Qarayevin, Fikrət Əmirovun, Cövdət Hacıyevin musiqisini içində hiss edərək ifa edirdi. Musiqi onun üçün notlardan yox, nəfəsdən ibarət idi.
Amma həyat bəzən insanın nəfəsini yarıda kəsir.
1960-cı ildə gələn ağır xəstəlik onun musiqi ilə vidalaşmasına səbəb olur. Klarnet — onun nəfəsi, onun dili — artıq qadağan edilir. Bir anın içində səhnə susur. Sanki həyat deyir: “Sən başqa yolla getməlisən.”
Və o yol kino olur.
Tofiq Mirzəyev kameranın qarşısına keçəndə artıq içində başqa bir musiqi vardı — insan talelərinin musiqisi. Onun ilk addımı “Uşaqlığın son gecəsi” filmində Rüfət obrazı ilə başlayır. Bu rol təkcə bir başlanğıc deyildi — bu, yaddaşa yazılan imza idi. Tamaşaçı onu qəbul etdi, çünki o, oynatmırdı, yaşayırdı.
Sonra ard-arda filmlər gəldi. Onlarla yox, onlarla deyil — sanki bir ömür boyu çəkilən nəfəs kimi. “Nəsimi”, “Təhminə”, “İstintaq”, “Üzeyir ömrü”… hər biri Azərbaycan kinosunun yaddaşında bir daş kimi qaldı. O, həm “Azərbaycanfilm”də, həm “Mosfilm”də, həm də Dovjenko studiyasında çəkildi. Onun siması artıq sərhəd tanımırdı.
Amma Tofiq Mirzəyev təkcə aktyor deyildi. O, həm də rejissor idi — televiziyanın ilk musiqi nəfəsini yaradan adamlardan biri. Azərbaycan Televiziyasında 25 il işləyərək musiqi proqramlarına yeni bir ruh gətirdi. Sanki illər əvvəl itirdiyi klarneti kameranın içində yenidən tapmışdı.
Onun həyatı isə təkcə sənətlə ölçülmür.
Şəxsi həyatında yaşanan itkilər, xüsusilə həyat yoldaşının vəfatı, onun taleyində dərin bir çat buraxdı. Və bu çat onu Bakını tərk etməyə, İsrailə köçməyə qədər apardı. İnsan bəzən şəhəri yox, xatirələri tərk edir.
İndi o, uzaqlarda yaşayır. Amma Azərbaycan kinosunun kadrlarında hələ də Bakının nəfəsi kimi qalır. Hayfa-Bakı cəmiyyətində iştirakı da bir körpü kimidir — keçmişlə indi arasında, bir şəhərlə başqa şəhər arasında.
Tofiq Mirzəyev haqqında danışanda bir şeyi başa düşmək olur: o, yalnız rollar oynayan aktyor deyil. O, bir dövrün səsini daşıyan insandır. Musiqidən kinoya, ordan xatirəyə çevrilən bir ömür.
Xanım Aydın
