Planetimizdə elə yerlər var ki, onlar fantastik filmlərin dekorasiyasını xatırladır. Belə məkanlardan biri Meksikada, yerin dərin qatlarında yerləşir. Burada nə qədim qalalar, nə möhtəşəm saraylar, nə də insan əli ilə yaradılmış tikililər var. Bu heyrətamiz məkanın memarı elə təbiətin özüdür.
Söhbət dünyanın ən qeyri-adi təbii möcüzələrindən biri olan Kristal mağarasından gedir. Mağara Meksikanın Çiuaua ştatında, Naika mədənində yerin təxminən 300 metr dərinliyində yerləşir. O, 2000-ci ildə tamamilə təsadüf nəticəsində aşkar edilib. Yeni tunel qazan şaxtaçılar gözlənilmədən nəhəng yeraltı boşluğa rast gəliblər. İçəri daxil olduqda isə qarşılarında sözlə təsvir edilməsi çətin olan mənzərə açılıb.
Mağara nəhəng ağ kristallarla dolu idi. Onların bəzilərinin uzunluğu bir neçə metrə çatırdı. Aşkar olunmuş ən böyük kristal isə 11,4 metr uzunluğa malik idi və təxminən 12 ton ağırlığında olub. Bunlar Yer üzündə indiyədək aşkar edilmiş ən böyük təbii kristallardan hesab olunur.
İlk baxışdan elə görünür ki, mağaranın divarları və tavanı nəhəng buz parçaları ilə örtülüb. Əslində isə bunlar buz deyil, gips mineralının şəffaf növü olan selenit kristallarıdır. İşıq şüaları onların üzərinə düşdükdə kristallar parıldayır və mağara möhtəşəm yeraltı sarayı xatırladır.
Alimlər uzun illər bu təbiət möcüzəsinin necə yarandığını araşdırıblar. Məlum olub ki, milyonlarla il əvvəl mağaranın altında yerləşən maqma ocağı yeraltı suları qızdırıb. Burada temperatur təxminən 58 dərəcə səviyyəsində qalıb. Məhz bu unikal şərait kristalların son dərəcə yavaş, lakin fasiləsiz böyüməsinə imkan verib. Nəticədə onlar yüz minlərlə il ərzində nəhəng ölçülərə çatıb.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bəzi kristalların yaşı 500 min ildən 1 milyon ilə qədər ola bilər. Təbiət sanki minilliklər boyu gizli şəkildə öz şah əsərini yaradıb və onu insan gözündən uzaqda qoruyub.
Bu gözəlliklə yanaşı mağarada insan həyatı üçün ciddi təhlükə mövcuddur. Mağarada havanın temperaturu 58 dərəcəyə çatır, rütubət isə demək olar ki, 100 faizdir. Belə şəraitdə insan orqanizmi özünü soyuda bilmir. Xüsusi avadanlıq olmadan burada cəmi bir neçə dəqiqə qalmaq mümkündür.
Hətta alimlər də mağarada xüsusi soyuducu kostyumlar və nəfəsalma sistemləri ilə işləyirlər. Buna baxmayaraq, onlar burada yarım saatdan artıq qala bilmirlər. Buna görə də Kristal mağarasında aparılan hər bir araşdırma böyük risk tələb edir.
Mağara alimlərə daha bir maraqlı sürpriz təqdim edib. Bəzi kristalların daxilində minlərlə il təcrid vəziyyətində qalmış qədim mikroorqanizmlər aşkar olunub. Onlar kiçik su damcılarının içində qorunaraq günümüzə qədər gəlib çıxıblar. Bu kəşf həyatın mənşəyini və ekstremal şəraitdə yaşama imkanlarını araşdıran alimlərin böyük marağına səbəb olub.
Bu gün Kristal mağarasına gedib oranı öz gözləri ilə görmək demək olar ki, mümkün deyil. Mədəndə işlər başa çatdıqdan sonra suyu kənara çəkən nasoslar dayandırılıb. Nəticədə isti yeraltı sular yenidən mağaranı doldurub və onu insanlardan gizlədib. Məhz bu səbəbdən unikal kristallar öz təbii mühitində qorunub saxlanılır.
Kristal mağarasını tez-tez dünyanın səkkizinci möcüzəsi adlandırırlar. Nəhəng, işıldayan kristal sütunların fotolarına baxanda onların insan tərəfindən deyil, təbiətin özü tərəfindən yaradıldığına inanmaq çətindir. Təbiət yüz minlərlə il ərzində bu möhtəşəm yeraltı sarayı inşa edib və o, bu gün də planetimizin ən sirli məkanlarından biri olaraq qalır.
Hacı Cavadov
