Hər il mayın 15-də qeyd olunan Beynəlxalq İqlim Günü bəşəriyyətin qarşısında duran ən ciddi problemlərdən biri olan iqlim dəyişmələrinə diqqətin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə dünyanın müxtəlif regionlarında müşahidə edilən təbii fəlakətlər, temperatur rekordları, meşə yanğınları, quraqlıqlar, daşqınlar və ekoloji tarazlığın pozulması artıq iqlim dəyişmələrinin gələcəyin deyil, bu günün problemi olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Planetin üzləşdiyi təhlükələr fonunda dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və cəmiyyətlər daha dayanıqlı inkişaf modelinə keçid üçün genişmiqyaslı addımlar atmağa çalışırlar.
Baki-baku.az bu yazıda iqlim dəyişmələrinin təsirlərinə, dünya ölkələrinin, xüsusilə Azərbaycanın bu istiqamətdə apardığı mübarizəyə toxunur.
İqlim dəyişmələri təkcə ekoloji məsələ deyil. Bu proses iqtisadiyyata, kənd təsərrüfatına, enerji təhlükəsizliyinə, ərzaq təminatına, insan sağlamlığına və sosial rifaha birbaşa təsir göstərən qlobal problemdir. Alimlərin araşdırmalarına əsasən, sənaye inqilabından sonra atmosferə buraxılan istixana qazlarının həcmi sürətlə artıb və nəticədə Yer kürəsinin orta temperaturu yüksəlməyə başlayıb. Temperatur artımı buzlaqların əriməsinə, dünya okeanında su səviyyəsinin qalxmasına və bir sıra canlı növlərinin məhv olma təhlükəsi ilə üzləşməsinə səbəb olur.
Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində iqlim dəyişmələrinin təsirləri daha aydın hiss edilir. Avropada rekord istilər, Amerika qitəsində güclü qasırğalar, Afrikada uzunmüddətli quraqlıq, bir sıra ölkələrdə daşqınlar və meşə yanğınları artıq mütəmadi xarakter almağa başlayıb. Xüsusilə son illərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən böyük meşə yanğınları atmosferə əlavə karbon emissiyalarının yayılmasına səbəb olaraq prosesi daha da sürətləndirir. Bu baxımdan qlobal iqlim gündəliyində əsas prioritetlərdən biri karbon emissiyalarının azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi və “yaşıl iqtisadiyyat” modelinə keçidin sürətləndirilməsidir.
Beynəlxalq müstəvidə iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə istiqamətində mühüm sazişlər və təşəbbüslər həyata keçirilir. Xüsusilə 2015-ci ildə qəbul edilən Paris İqlim Sazişi qlobal temperatur artımının məhdudlaşdırılması baxımından ən mühüm addımlardan biri hesab olunur. Bu saziş çərçivəsində ölkələr istixana qazı emissiyalarını azaltmaq, alternativ enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirmək və ekoloji davamlılığı gücləndirmək üzrə öhdəliklər götürüblər. Eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən keçirilən beynəlxalq iqlim konfransları dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından xüsusi rol oynayır.
Son illər Azərbaycan da iqlim dəyişmələri ilə mübarizə və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atan ölkələr sırasında yer alır. Ölkədə ətraf mühitin qorunması, yaşıllıqların artırılması, su ehtiyatlarının qorunması və bərpa olunan enerji potensialının inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilib. Azərbaycanın “yaşıl enerji” strategiyası həm ekoloji tarazlığın qorunmasına, həm də gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən “yaşıl enerji zonası” konsepsiyası bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində alternativ enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyaların tətbiqi və ağıllı şəhər konsepsiyalarının reallaşdırılması Azərbaycanın yeni inkişaf modelinin əsas istiqamətlərindən hesab olunur. Günəş və külək enerjisi sahəsində həyata keçirilən iri layihələr ölkənin enerji balansında bərpa olunan mənbələrin payının artırılmasına xidmət edir.
Azərbaycan eyni zamanda Xəzər dənizinin ekoloji mühafizəsi, biomüxtəlifliyin qorunması və yaşıllaşdırma tədbirlərinin genişləndirilməsi istiqamətində də mühüm layihələr həyata keçirir. Son illərdə paytaxt Bakı və regionlarda minlərlə ağacın əkilməsi, yeni parkların salınması, tullantıların idarə olunması sisteminin təkmilləşdirilməsi və ekoloji maarifləndirmə tədbirlərinin artırılması bu istiqamətdə görülən işlərin mühüm hissəsidir.
Ölkəmizin beynəlxalq iqlim gündəliyində artan rolu da diqqət çəkir. Azərbaycanın qlobal iqlim təşəbbüslərində fəal iştirakı, beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi töhfələr və ekoloji layihələrə göstərdiyi dəstək ölkənin bu sahədə məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirdiyini göstərir. Xüsusilə Bakıda keçirilən COP29 dünyanın diqqətini bir daha iqlim dəyişmələri ilə mübarizə məsələlərinə yönəltdi. Bu tədbir çərçivəsində yaşıl enerji, karbon emissiyalarının azaldılması, dayanıqlı şəhərlər və iqlim maliyyələşməsi kimi mövzular geniş müzakirə olundu.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, iqlim dəyişmələri ilə mübarizə yalnız dövlət proqramları ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu istiqamətdə cəmiyyətin bütün təbəqələrinin iştirakı vacibdir. Enerjiyə qənaət, tullantıların düzgün idarə olunması, plastik istifadəsinin azaldılması, ictimai nəqliyyata üstünlük verilməsi və təbiətə qarşı məsuliyyətli davranış hər bir insanın ekoloji təhlükəsizliyə verə biləcəyi töhfələr sırasındadır.
Beynəlxalq İqlim Günü bir daha göstərir ki, təbiətin qorunması və iqlim dəyişmələrinin qarşısının alınması bütün dünyanın ortaq məsuliyyətidir. Planetin gələcəyi bu gün atılan addımlardan asılıdır. Dövlətlərin, beynəlxalq təşkilatların və insanların birgə səyləri nəticəsində daha təhlükəsiz, sağlam və yaşıl gələcək qurmaq mümkündür. Azərbaycanın da bu istiqamətdə həyata keçirdiyi layihələr və irəli sürdüyü təşəbbüslər ölkənin qlobal iqlim mübarizəsində fəal iştirak etdiyini göstərir.
