Vilyam Felps Eno — “Yol hərəkəti təhlükəsizliyinin atası” adlandırılan amerikalı iş adamıdır. Ən maraqlı fakt isə budur ki, Eno həyatı boyu bir dəfə belə avtomobil sürməyib, amma buna baxmayaraq dünyada milyonlarla insanın həyatını xilas edən qaydaların müəllifi olub.
Başlanğıc
XX əsrin əvvəllərində böyük şəhərlərdə tam xaos hökm sürürdü: avtomobillər, at arabaları və piyadalar davamlı tıxaclar və qəzalar yaradırdı. 1903-cü ildə Vilyam Eno “Rules of the Road” (“Yol qaydaları”) adlı kitabını yazdı — bu, dünyada yol hərəkəti qaydalarının ilk tam toplusu idi.
1909-cu ildə onun qaydaları rəsmi şəkildə Nyu-Yorkda tətbiq edildi, daha sonra isə bütün dünyaya yayıldı. Məhz Eno bu gün hər gün istifadə etdiyimiz bir çox sistemi irəli sürmüş və tətbiq etmişdi:
- “STOP” nişanı
- Piyada keçidləri (“zebra”)
- Təhlükəsizlik adacıqları
- Bir istiqamətli hərəkət
- Dairəvi yol qovşaqları
- Sağ tərəfli hərəkət və ötmə qaydaları
Qədim dövrlərdən Bakıya qədər
Hərəkəti tənzimləmək cəhdləri hələ qədim Romada da olmuşdu — Yuli Sezar birtərəfli hərəkəti tətbiq etmişdi. Amma bu gün, o cümlədən Azərbaycanda istifadə olunan müasir yol hərəkəti sistemi məhz Eno tərəfindən formalaşdırılıb.
Bakıda hər gün minlərlə sürücü Xətai, Neftçilər və digər prospekt və küçələrdə qırmızı işıqda dayanır, piyadalara yol verir və qaydalara əməl edir. Biz bunları artıq avtomatik şəkildə edirik və çox vaxt bunun kimə borclu olduğumuzu düşünmürük.
Vilyam Felps Eno 1945-ci ildə vəfat edib, amma onun mirası bu gün də dünyanın bütün yollarında yaşayır. Növbəti dəfə Bakı küçələrində maşın sürərkən piyadaya yol verəndə və ya svetoforda dayananda xatırlayın: bütün bunları özü heç vaxt avtomobil sürməyən bir insan düşünüb.
Murad Muxtarov
