O, işdən çıxdı və vərdişi üzrə telefonuna baxdı. Hesabına maaş köçmüşdü. İlk dəqiqələrdə daxilində bir yüngüllük yarandı — sanki içindəki səs-küy azaldı. Nəticə hissi, tamamlanma duyğusu, ədalətli mübadilə düşüncəsi formalaşdı: mən çalışdım — qarşılığını aldım. Amma bir neçə gündən sonra bu hiss tədricən zəiflədi. Pul adi reallığın bir hissəsinə çevrildi, daxili enerji isə dəyişmədi.

Lakin ona yeni bir layihə – daha çətin, daha maraqlı, hərçənd yüksək ödənişli olmayan təklif olunanda daxilində nəsə oyandı. Gərgin maraq, qoşulmaq istəyi, özünü sınamaq və sübut etmək arzusu yarandı. Və məhz bu hal maaşın yaratdığı qısamüddətli sevincdən daha güclü oldu.

Bu niyə belədir?

Pul sabitlik amili kimi

Psixoloqlar çoxdan bir paradoksa diqqət ediblər: pul insanı nadir hallarda həqiqətən həvəsləndirir, amma onun olmaması demək olar ki, həmişə narahatlıq və gərginlik yaradır.

Herzberg əmək amillərini iki qrupa bölmüşdür: narazılığı azaldan (gigiyenik) amillər və daxili motivasiya yaradan (motivasiyaedici) amillər.

Maaş, iş şəraiti və sabitlik insan üçün dayaqdır. Bu dayaq olmadan insanın diqqəti inkişafdan çox təhlükəsizliyə yönəlir. Amma bu amillər təkbaşına ilham vermir — onlar sadəcə rahatlıq yaradır. Buna görə də gəlirin artması adətən emosional gərginliyi azaldır, lakin uzunmüddətli daxili həvəsi formalaşdırmır.

Təhlükəsizlikdən mənaya doğru hərəkət

Bu keçidin məntiqini Abraham Maslov izah edirdi. Onun nəzəriyyəsinə görə, insan əsas ehtiyaclarla — maddi sabitlik, təhlükəsizlik və gündəlik təminatla məşğul olduqda, motivasiya təbii olaraq sabitliyə yönəlir. Bu mərhələdə pul təkcə vasitə deyil, həm də əsas prioritetə çevrilir.

Lakin əsas ehtiyaclar müəyyən qədər qarşılandıqca daxili baxış bucağı dəyişməyə başlayır. İnsan artıq yalnız “mənim üçün kifayət edəcəkmi?” sualını yox, daha dərin sualları düşünür: “Mən kimə çevrilirəm?”, “İnkişaf edirəmmi?”, “Gördüyüm işin mənası varmı?”

Məhz bu nöqtədə maliyyə motivasiyası öz mərkəzi rolunu itirməyə başlayır. Pul vacib şərt olaraq qalır, amma artıq daxili hərəkətin əsas mənbəyi deyil. Onun yerini məna, inkişaf və şəxsi dəyər hissi tutur.

İkiqat məşğulluq fenomeni

Müasir dövrdə tez-tez belə bir modelə rast gəlinir: insan sabit, lakin rutin bir işdə çalışır, çünki bu iş ona gəlir və təhlükəsizlik verir. Paralel olaraq isə daha az gəlirli, amma daha maraqlı bir fəaliyyətlə məşğul olur.

Beləliklə balans yaranır:

• birinci iş — sabitlik və təhlükəsizlik,

• ikinci fəaliyyət — inkişaf və enerji.

Bu yanaşmanı motivasiyanın şaxələndirilməsi kimi qiymətləndirmək olar.

Hansı motivasiya sizə uyğundur?

Özünüzə bu sualları verə bilərsiniz:

• Hansı fəaliyyət mənə ödənişsiz belə enerji verir?

• Hansı işdən sonra məmnunluq hissi daha uzun sürür?

• Harada inkişaf etdiyimi hiss edirəm?

• Nəticə zəmanətli olmasa belə, nəyi etməyə hazıram?

Əgər sizi əsasən tapşırıqların marağı, tanınmaq və inkişaf ruhlandırırsa, deməli daxili motivasiya daha güclüdür. Əgər sakitlik və sabitlik daha vacibdirsə, maliyyə motivasiyası sizin üçün ön plandadır.

Universal model yoxdur. Hər kəsin ehtiyac balansı fərqlidir.

İdarəetmə baxımından nəticə

Təşkilatlar anlamalıdır ki, əməkdaşlar motivasiyanın fərqli mərhələlərində ola bilərlər.

Kimin üçün təhlükəsizlik aktualdırsa, onun üçün sabitlik və şəffaflıq vacibdir.
Kim inkişaf yönümlüdürsə, ona yeni imkanlar, tanınma və məsuliyyət lazımdır.

Effektiv idarəetmə sistemi bunları birləşdirir:

• maliyyə sabitliyi,

• inkişaf imkanları,

• hörmət və etimad,

• səylə nəticə arasında aydın əlaqə.

Nəticə

Pul motivasiya edir, çünki təhlükəsizlik və sabitlik hissi yaradır.
Tanınmaq isə ilhamlandırır, çünki insanın dəyərini təsdiqləyir və inkişaf perspektivi açır.

Birinci motivasiya ayaqda qalmağa kömək edir, ikinci isə irəliləməyə.

Məhz buna görə davamlı bağlılıq maliyyə sabitliyinin hörmət, etimad və inkişaf imkanı ilə birləşdiyi mühitdə yaranır. İnsan üçün təkcə əmək haqqı almaq deyil, həm də gördüyü işin dəyərli olduğunu hiss etmək vacibdir.

Ayna Bəxtiyar