Bu gün – oktyabrın 1-də Azərbaycanda prokurorluq işçilərinin peşə bayramı qeyd olunur. Bu tarix həm də Azərbaycan Prokurorluğunun yaranmasının 108-ci ildönümüdür.
Azərbaycan prokurorluğunun tarixi ölkənin müstəqillik və dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrindən biridir. 1918-ci il oktyabrın 1-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin qərarı ilə ölkədə prokurorluq orqanlarının əsası qoyulub. Beləliklə, cəmi bir neçə ay əvvəl müstəqilliyini elan etmiş Azərbaycan öz dövlətçilik institutlarından birini də formalaşdırıb.
Cümhuriyyətin süqutundan sonra bir sıra milli dövlət qurumları kimi prokurorluq və istintaq orqanlarının da fəaliyyəti dayandırılıb. 1922-ci il iyulun 11-də qəbul edilən dekretlə Azərbaycanda sovet prokurorluğunun əsası qoyulub.
Lakin prokurorluğun milli dövlətçilik tarixindəki yeni mərhələsi Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra başlayıb.
Müstəqillik illərində yeni mərhələ
1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası prokurorluğun dövlət hakimiyyəti sistemində hüquqi statusunu müəyyənləşdirən əsas sənədlərdən biri oldu.
Konstitusiyada prokurorluğun vahid mərkəzləşdirilmiş orqan kimi təşkili, onun səlahiyyətləri və fəaliyyət prinsipləri təsbit edildi.
1999-cu ildə qəbul edilən “Prokurorluq haqqında” Qanun isə prokurorluğun fəaliyyət istiqamətlərini daha ətraflı müəyyənləşdirdi. 2002-ci ildə keçirilmiş referendumdan sonra prokurorluğa qanunvericilik təşəbbüsü hüququnun verilməsi də onun hüquqi statusunun inkişafında mühüm mərhələ oldu.
Peşə bayramının özü isə 1998-ci ildən qeyd edilir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 17 iyul 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə oktyabrın 1-i Azərbaycan Respublikası Prokurorluğu işçilərinin peşə bayramı günü elan edilib.
Qanunçuluqdan rəqəmsallaşmaya
Son onilliklərdə prokurorluq sistemində yalnız struktur deyil, fəaliyyət mexanizmləri də dəyişib.
2008-ci ildə qəbul edilmiş Dövlət Proqramı prokurorluğun fəaliyyətinin müasirləşdirilməsi, hüquq-mühafizə orqanları ilə qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi və əməkdaşların peşəkarlığının artırılması kimi istiqamətləri əhatə edib.
Bu prosesin davamı olaraq “Elektron Prokurorluq” informasiya sisteminin yaradılması hüquqi prosedurların rəqəmsal texnologiyalar əsasında həyata keçirilməsinə imkan yaradıb.
Prokurorluğun fəaliyyətində korrupsiyaya qarşı mübarizə də xüsusi istiqamətlərdən birinə çevrilib.
2004-cü ildə Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İdarəsinin yaradılması bu sahədə institusional mexanizmlərin gücləndirilməsi məqsədi daşıyıb.
Qarabağda prokurorluğun yeni ünvanları
2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycan dövlətinin qarşısında yaranan yeni vəzifələr sırasında işğaldan azad edilmiş ərazilərdə hüquq-mühafizə sisteminin də yenidən qurulması dayanır.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhər və rayon prokurorluqlarının fəaliyyətinin bərpası, inzibati binaların yaradılması və hüquq-mühafizə xidmətlərinin təşkili bu prosesin tərkib hissəsidir.
Bir vaxtlar yalnız xəritədə adı qalan yaşayış məntəqələrində bu gün həyat yenidən qurulur.
Məktəb, xəstəxana, yol, yaşayış məhəlləsi ilə yanaşı, hüququn və qanunçuluğun təmin olunması üçün dövlət qurumları da öz yerini tutur.
Bu baxımdan prokurorluğun qarşısında duran vəzifələr artıq yalnız ənənəvi istintaq və ittiham funksiyaları ilə məhdudlaşmır. Yeni yaşayış məkanlarında təhlükəsizliyin, qanunçuluğun və vətəndaş hüquqlarının qorunması da bu fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindəndir.
Peşə bayramı ərəfəsində dövlət təltifləri
Prokurorluq işçilərinin peşə bayramı ərəfəsində bir qrup əməkdaşın dövlət səviyyəsində təltif olunması da diqqət çəkib.
Prezident İlham Əliyevin 28 sentyabr 2026-cı il tarixli sərəncamları ilə prokurorluğun bir sıra əməkdaşlarına ali xüsusi və ali hərbi rütbələr verilib. Sənəddə Naxçıvan Muxtar Respublikasının prokuroru Sənan Paşayevə II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsinin, iki əməkdaşa III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsinin, Hərbi prokurorun müavini Nihad Şıxəliyevə isə “ədliyyə general-mayoru” ali hərbi rütbəsinin verilməsi nəzərdə tutulub.
Digər sərəncamla prokurorluğun 22 əməkdaşı müxtəlif medallarla təltif olunub. Onlardan 4 nəfər “Tərəqqi” medalı, 18 nəfər isə “Prokurorluq orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif edilib.
108 ildən sonra dəyişən zaman, dəyişməyən missiya
1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurduğu prokurorluq sistemi 108 il ərzində ölkənin keçdiyi mürəkkəb tarixi mərhələlərin şahidi olub.
Cümhuriyyət illəri, sovet dövrü, müstəqilliyin bərpası, hüquqi islahatlar, rəqəmsallaşma və ərazi bütövlüyünün bərpasından sonrakı yeni mərhələ bu uzun yolun ayrı-ayrı səhifələridir.
Bu gün prokurorluğun fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini qanunçuluğun təmin edilməsi, cinayətkarlığa qarşı mübarizə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi və hüquqi dövlət prinsiplərinin qorunması təşkil edir.
108 il əvvəl Bakıda atılan bir addımla başlayan tarix bu gün Azərbaycanın bütün bölgələrini əhatə edən böyük hüquq sisteminin bir hissəsinə çevrilib.
Oktyabrın 1-i isə bu uzun tarixin yalnız təqvimdəki bir günü deyil, qanunun keşiyində dayanan insanların peşə günüdür.
