XX əsrin əvvəllərində Bakının memarlıq tarixində xüsusi yer tutan binalardan biri neft bumunun dövrünün parlaq nümunələrindən olan “Yeni Avropa” hotelidir. 1913-cü ildə inşa edilən bu bina yalnız dövrünün prestijli hoteli olmaqla qalmayıb, həm də şəhər memarlığının diqqətəlayiq elementlərindən biri olub.
Hotelin tikintisinin təşəbbüskarı məşhur bakılı neft sənayeçisi və xeyriyyəçi Musa Nağıyev olub; onun adı paytaxtın bir çox görkəmli binaları ilə bağlıdır.
Hotelin layihəsini memar İosif Ploşko hazırlayıb – o, şəhərin bir sıra simvolik binalarının, o cümlədən məşhur İsmailiyyə binasının müəllifidir. Yeddi mərtəbəli bina XX əsrin əvvəllərində ən populyar memarlıq istiqamətlərindən biri olan modern üslubunda inşa edilib. Həmin dövr Bakı memarlığında bu bina monumental və dekorativ elementlərin harmonik birləşməsinin diqqətəlayiq nümunəsi sayılırdı.
Bina xüsusilə yarımdairəvi künc hissəsi və onun üzərində yerləşən günbəz elementi ilə diqqəti cəlb edir. Zəngin bəzədilmiş fasadlar, pəncərələrin üzərindəki ornamentlər və dekorativ elementlərin yumşaq xətləri binaya xarakterik plastika verir və unikal kompozisiya ritmi yaradır. Hotel Bakının işgüzar həyatının mərkəzində – Parapetin aşağı tərəfində yerləşirdi, həmin dövrdə burada aktiv ticarət və kommersiya fəaliyyəti mərkəzləşmişdi. “Yeni Avropa” dövrü üçün modern və rahat sayılırdı: şəhərin nadir hotellərindən biri idi ki, liftlə təchiz olunmuşdu.
Musa Nağıyev hoteli, ilk növbədə, sürətlə inkişaf edən neft Bakı şəhərinə gələn xarici və rus ticarətçilər üçün tikmişdi. Lakin çox keçmədən hotel Azərbaycan müxtəlif regionlarının sərvətli sakinləri arasında da populyar oldu; onlar paytaxta iş məqsədilə gəlirdilər. Maraqlıdır ki, hotelin adı unikaldır: Rus İmperiyasında və daha sonra SSRİ-də “Avropa” adı ilə hotellər geniş yayılmış olsa da, “Yeni Avropa” bu adla yeganə hotel idi.
Müxtəlif illərdə hoteldə bir çox tanınmış şəxslər qalmışdır. Onların arasında rus şairi Sergey Yesenin, yazıçı Rurik İvnev, Moskva Dövlət Akademik Teatrının aktyoru Vasili Kaçalov, inqilabçı Yakov Blyumkin, eləcə də amerikalı yazıçı Teodor Drayzer vardır.
Binanın tarixində xüsusi bir səhifə isə Azərbaycan Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. 1950-ci ildə, Leninqradda SSRİ DTN-nin rəhbər əməliyyat heyətinin təlim məktəbini bitirdikdən sonra, o, hotelin bir otağında səkkiz ay yaşamışdır.
XX əsrin sonlarında bina bərpa edilmişdir. 3 oktyabr 1999-cu ildə burada «LUKOIL Azərbaycan» şirkətinin ofisinin açılışı olmuşdur.
Bu gün keçmiş “Yeni Avropa” hoteli yerli əhəmiyyətli memarlıq və mədəniyyət abidəsi kimi tanınır. Binanın interyerlərini bəzəyən rəngarəng vitrajlar, məkana xüsusi bədii ifadəlilik verir.
“Yeni Avropa” binası paytaxtın simvolik memarlıq obyektlərindən biri olaraq qalır. O, Bakının sürətlə iqtisadi inkişaf dövrünü xatırladır və göstərir ki, Musa Nağıyev kimi bakılı xeyriyyəçilər şəhərin unikal görünüşünü formalaşdıran memarlıq irsini yaratmışlar.
Hacı Cavadov
