Tarix uzunmüddətli və qanlı müharibələrlə zəngindir, lakin onların arasında həqiqətən unikal bir hadisə də var – cəmi bir saatdan az davam etmiş və bəşəriyyət tarixində ən qısa müharibə kimi yadda qalmış münaqişə.
Baki-baku.az xəbər verir ki, söhbət 1896-cı ildə baş vermiş İngiltərə–Zənzibar müharibəsindən gedir. Bu müharibə təxminən 38–45 dəqiqə davam etmiş və Britaniya imperiyasının müstəmləkəçi üstünlüyünün bariz nümunəsinə çevrilmişdir.
Bu ildırım sürətli münaqişə 27 avqust 1896-cı ildə Böyük Britaniya ilə Zənzibar sultanlığı arasında baş verib. Müharibənin səbəbi hakimiyyətin qəfil dəyişməsi idi: sultan Həməd bin Tuvayninin ölümündən sonra onun qohumu Xalid ibn Barğaş britaniyalıların razılığı olmadan taxta çıxmışdı. Zənzibarın xarici siyasətinə nəzarət edən Böyük Britaniya isə daha loyal bir hökmdarın — Həmud bin Məhəmmədin — təyin edilməsində israr edirdi. Xalid sarayı tərk etməkdən imtina etdikdə, London bunu açıq çağırış kimi qiymətləndirdi.
Sübh çağı Britaniya hərbi gəmiləri Stoun-Taun şəhərindəki sultan sarayını artilleriya atəşinə tutdular. Cəmi bir neçə on dəqiqə ərzində iqamətgah xarabalığa çevrildi, Zənzibarın artilleriyası məhv edildi, sultanın “Qlazqo” yaxtası isə batırıldı. İtkilər fəlakətli oldu: Zənzibar tərəfdən təxminən 500 nəfər həlak oldu, britaniyalılar isə cəmi bir yaralı dənizçi ilə kifayətləndilər.
Xalid ibn Barğaş Almaniya konsulluğuna sığındı, hakimiyyət isə İngiltərə tərəfdarı olan sultan Həmud bin Məhəmmədə keçdi. Beləliklə, Zənzibar siyasi müstəqilliyini tamamilə itirərək asılı bir dövlətə çevrildi.
Bu gün həmin müharibə təkcə tarixi bir maraq doğuran hadisə kimi deyil, həm də müstəmləkəçilik dövrünün simvolu kimi qəbul olunur — o dövrdə münaqişələrin taleyini qoşunların sayı deyil, texnologiya, donanma və siyasi təsir müəyyən edirdi. Cəmi 45 dəqiqə bir sultanlığın taleyini dəyişməyə və onun adını dünya tarixinə əbədi həkk etməyə kifayət etdi.
Hacı Cavadov