Bir vaxtlar Bakı evlərinə baxanda bəzi əşyaların demək olar ki, hər mənzildə olduğunu görmək mümkün idi. Onlar nə bahalı, nə də xüsusi əşyalardı. Sadəcə gündəlik həyatın bir hissəsi idilər.
İndi isə texnologiyanın, yeni məişət vərdişlərinin və dəyişən həyat tərzinin təsiri ilə həmin əşyaların bir çoxu ya tamamilə yoxa çıxıb, ya da yalnız köhnə evlərdə, anbarlarda və nənə-babaların dolablarında qalıb.
Bəzilərinin adını uşaqlar eşidəndə belə nə olduğunu bilməyə bilər. Amma 1990-cı illərin və 2000-ci illərin əvvəllərinin Bakısında böyüyənlər üçün bu əşyaların hər birinin öz xatirəsi var.
Baki-baku.az bu yazıda bir zamanların paytaxtda hər evdə olan, lakin sonradan sıradan çıxan əşyaları xatırlayır.
Kasetli maqnitofon
Bir vaxtlar evdə musiqi dinləməyin əsas vasitələrindən biri kaset maqnitofonu idi. Kasetlər xüsusi qutularda saxlanılır, sevilən mahnılar bir kasetdən digərinə köçürülürdü.
Kasetin lentinin dolaşması isə ayrıca problem idi. Belə vəziyyətdə karandaş və ya qələm köməyə gəlirdi. Lent maqnitofona ilişəndə onu diqqətlə geri sarımaq lazım olurdu.
İndi bir telefonla milyonlarla mahnıya çıxışımız var. Amma vaxtilə bir mahnını dinləmək üçün kasetin digər tərəfinin sonuna qədər gözləmək lazım gəlirdi.
Videomaqnitofon və VHS kasetlər
Filmlərə baxmaq da indiki qədər asan deyildi. Videomaqnitofon, VHS kasetlər və videokasset dükanları bir dövrün ayrılmaz hissəsi idi.
Evdə bir neçə film kasetinin olması az qala kiçik şəxsi film arxivi demək idi. Yeni filmə baxmaq istəyənlər videokasset icarəyə götürür, baxdıqdan sonra geri qaytarırdılar.
Kasetin içindəki lent zədələnəndə isə film yarıda qala bilərdi.
Simli ev telefonu
Mobil telefonlardan əvvəl ev telefonunun özünün xüsusi əhəmiyyəti vardı. Telefon dəhlizdə və ya otağın bir küncündə yerləşirdi və zəng gələndə bütün ev eşidirdi.
Ən maraqlısı isə dostuna zəng etmək üçün onun nömrəsini yadda saxlamaq lazım gəlməsi idi. Telefon kitabçaları buna görə evlərin vacib əşyalarından sayılırdı.
İndi isə bir insanın telefon nömrəsini əzbər bilmək belə getdikcə nadir hala çevrilir.
Televizor örtüyü
Televizorun üstünü örtən naxışlı və ya toxunma örtüklər də bir vaxtlar demək olar ki, adi mənzərənin parçası idi.
Televizor işləmədiyi vaxtlarda onun üstü boş qalmazdı. Üzərinə örtük, dekorativ əşya, bəzən də süni çiçək qoyulardı.
İndiki nazik televizorların üzərində belə bir örtüyü təsəvvür etmək isə çətindir.
Radio
Televizor evə daxil olmamışdan və televiziyanın əsas əyləncə vasitəsinə çevrilməsindən əvvəl radio xüsusi yer tuturdu.
Xəbərlər, musiqi proqramları və müxtəlif verilişlər ailə üzvlərinin gündəlik həyatının bir hissəsi idi.
Bu gün radio telefonda, avtomobildə və internetdə mövcuddur. Amma otağın bir küncündə dayanan böyük radio cihazının yaratdığı hiss artıq demək olar ki, yoxdur.
Fotoalbom
İndiki telefon qalereyalarında minlərlə foto saxlamaq mümkündür. Əvvəllər isə bir ailənin bütün şəkilləri bir neçə fotoalbomda toplanırdı.
Şəkilləri fotoatelyedə çap etdirmək, sonra onları alboma yerləşdirmək ayrıca proses idi.
Fotoalbom açılıb ailə şəkillərinə baxmaq isə bir çox evdə xüsusi bir məşğuliyyətə çevrilirdi.
Pultun üstünə keçirilən şəffaf paket
Bəlkə də həmin dövrün ən maraqlı “qoruma üsullarından” biri bu idi.
Televizorun pultu tez xarab olmasın deyə onun üzərinə şəffaf paket keçirilirdi. Bəzən paket o qədər uzun müddət qalırdı ki, pultun özü köhnəlsə də, paket çıxarılmırdı.
Bu gün bir çox insan üçün gülməli görünən həmin vərdiş əslində əşyaları uzun müddət qoruyub saxlamaq düşüncəsinin bir nümunəsi idi.
Telefonun yanında duran qeyd dəftəri
Telefonun yanında kiçik dəftər və qələm saxlamaq da adi hal idi.
Kim zəng etdi? Hansı nömrədən zəng gəldi? Kimə zəng etmək lazımdır? Bütün bunlar həmin dəftərə yazılırdı.
Çünki o vaxt “kontaktlar” bölməsi yox idi. Nömrəni itirməmək üçün onu yazmaq lazım idi.
Bu əşyaların bir çoxu artıq gündəlik həyatımızda yoxdur. Onların yerini smartfonlar, internet, elektron cihazlar tutub.
Amma məsələ yalnız əşyaların dəyişməsində deyil.
Əslində, bu əşyalar Bakının bir dövrünü də özləri ilə birlikdə aparıb. Kaset maqnitofonu bir musiqi dinləmə formasını, fotoalbom bir xatirə saxlama mədəniyyətini, simli telefon ünsiyyət vərdişlərini təmsil edirdi.
Bəlkə də buna görə köhnə bir əşyanı görəndə insanın yadına ilk növbədə onun özü yox, həmin əşyanın olduğu ev, insanlar və uşaqlıq illəri düşür.
Elvin Camalov
