İctimai iaşə müəssisələrində sifarişin ayrı-ayrı ödənilməsi getdikcə daha geniş yayılır. Məişətdə tez-tez “alman hesabı” adlandırılan bu format şəhər mədəniyyətinin adi elementinə çevrilməkdədir.
Bakı-baku.az xatırladır ki, bu ifadə hələ XIX əsrdə yaranmış və Avropa həyat tərzinin xüsusiyyətlərini əks etdirmişdir. Almaniyada və bir sıra digər ölkələrdə hər kəsin yalnız öz sifariş etdiyini ödəməsi təbii hal hesab olunurdu. Bu yanaşma dəqiqlik və şəxsi məsuliyyətin göstəricisi kimi qəbul edilirdi. Eyni zamanda, Rusiya imperiyası və ona qonşu regionların ənənələrində adətən hesabı bir nəfər — çox vaxt dəvət edən şəxs ödəyirdi.
Zamanla “alman hesabı” ifadəsi danışıq dilində bəzən istehzalı çalarla ayrı-ayrı ödənişi ifadə edən anlayış kimi möhkəmləndi. Bu gün isə həmin məna tədricən neytrallaşır.
Beynəlxalq təcrübə
Restoranlarda ödəniş təcrübəsi böyük ölçüdə milli ənənələrdən asılıdır.
ABŞ-da ayrı-ayrı hesab uzun müddətdir ki, xüsusən dostlar və ya həmkarlar arasında keçirilən görüşlərdə standart sayılır və burada hesablaşmanın ayrılmaz hissəsi bəxşişdir.
Cənubi Avropa ölkələrində — Fransa və İtaliyada — ödəniş formatı daha çox vəziyyətdən asılı olur: qeyri-rəsmi mühitdə hesab bölünə bilər, daha şəxsi görüşlərdə isə adətən bir nəfər ödəyir.
Böyük Britaniyada isə çox vaxt sifarişin detalları nəzərə alınmadan hesabın bərabər bölünməsi seçilir.
Yaponiyada hesabın bütün iştirakçılar arasında bölünməsi qrupa hörmətin və harmoniyanın qorunmasının əlaməti hesab olunur.
Yaxın Şərq və Qafqazın bir sıra ölkələrində isə hesabın ödənilməsi ənənəvi olaraq qonaqpərvərlik anlayışı ilə bağlıdır — görüşün ev sahibi, adətən, xərcləri öz üzərinə götürür.
Azərbaycan: ənənələrdən imtina etmədən formatın dəyişməsi
Azərbaycanda birgə süfrə mədəniyyəti tarixən hesabın dəvət edən tərəf tərəfindən ödənilməsini nəzərdə tutub. Bu jest hörmət və səxavətin göstəricisi kimi qəbul edilib. Lakin son illərdə, xüsusilə Bakı kimi iri şəhərlərdə daha çevik yanaşma formalaşır.
Ayrı-ayrı ödəniş işgüzar görüşlərdə, gənclər arasında və həmkarlar kollektivində getdikcə daha çox tətbiq olunur. Bununla yanaşı, ailə mühitində və ənənəvi şəraitdə hamı üçün ödəmək vərdişi hələ də öz əhəmiyyətini qoruyur.
Restoran sektorunun nümayəndələri qeyd edirlər ki, müasir xidmət formatları müştərilərin fərdi hesablaşma tələblərini getdikcə daha çox nəzərə alır. Ekspertlərin fikrincə, bu gün ödəniş üsulunun seçimi artıq ənənələrdən çox, görüşün formatı və qarşılıqlı razılaşma ilə müəyyən olunur.
Beləliklə, ayrı-ayrı hesab ödənişin mümkün variantlarından birinə çevrilərək qonaqpərvərliklə bağlı formalaşmış normalarla yanaşı mövcud olur və cəmiyyətin həyat tərzindəki dəyişiklikləri əks etdirir.
Murad Muxtarov
