Hər il oktyabrın 15-də dünya kənd qadınlarının əməyinə diqqət çəkir. Onların zəhməti bəzən səhərin ilk işığında oyanan həyətlərdə, sobadan yayılan təzə çörək qoxusunda, torpağa səpilən toxumda, qış üçün hazırlanan ərzaq ehtiyatlarında gizlənir. Kənd qadını çox vaxt hamıdan əvvəl oyanır, hamıdan sonra dincəlir. Ailəsinin qayğısını çəkir, torpağı becərir, təsərrüfatı idarə edir, ənənələri qoruyur. Bütün bunları isə əksər hallarda xüsusi diqqət gözləmədən, həyatın təbii bir hissəsi kimi edir.
Baki-baku.az bu yazıda kənd qadınlarının həyatına, ailədə və cəmiyyətdə tutduğu yerə nəzər salır.
Beynəlxalq Kənd Qadınları Günü ilk dəfə 1995-ci ildə Çinin paytaxtı Pekində keçirilən IV Ümumdünya Qadınlar Konfransı zamanı müzakirə olunub. Məqsəd kənd qadınlarının imkanlarının genişləndirilməsi və əməyinə diqqət çəkilməsi idi. BMT Baş Assambleyası 2007-ci ildə oktyabrın 15-ni Beynəlxalq Kənd Qadınları Günü elan edib. Bu tarix ilk dəfə 2008-ci ildə qeyd olunub. Günün əsas məqsədi qadınların kənd təsərrüfatında, ərzaq təhlükəsizliyində və yoxsulluğun azaldılmasında rolunu tanıtmaq, hüquq və imkanlarının genişləndirilməsinə dəstək verməkdir.
Günəşdən əvvəl başlayan zəhmət
Kənddə qadının iş günü çox vaxt günəş doğmamış başlayır. Mal-qaranı sağmaq, heyvanlara yem vermək, bağ-bostana baxmaq, səhər yeməyi hazırlamaq, uşaqları məktəbə yola salmaq… Bunlar günün yalnız ilk saatlarında görülən işlərdir. Gün ərzində onu tarla, həyətyanı sahə və təsərrüfat qayğıları gözləyir. Axşam isə ev işləri, qışlıq tədarükü, mürəbbə və turşu hazırlamaq, süd məhsulları düzəltmək kimi işlər davam edir.
Kənd qadınının həyatı çox vaxt evlə təsərrüfat arasında keçir. O, ailəsinin dolanışığı üçün çalışır, övladlarının gələcəyini düşünür, yaşlıların qayğısına qalır. Bəzən öz yorğunluğunu dilə gətirməyə belə vaxt tapmır.
Bu əməyin böyük hissəsi rəsmi gəlir kimi qeydə alınmasa da, ailənin rifahında və kənd təsərrüfatının davamlılığında mühüm rol oynayır. Süfrəmizə gələn təzə süd, pendir, bal, meyvə və tərəvəzin arxasında çox vaxt həmin qadınların zəhməti dayanır.
Azərbaycanın kənd qadını: torpağın bərəkətini yaşadan əllər
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində kənd qadınları kənd təsərrüfatının və ailə təsərrüfatlarının mühüm iştirakçılarıdır. Quba və Xaçmazın meyvə bağlarında, Lənkəran və Astaranın çay plantasiyalarında, Aran bölgəsinin əkin sahələrində, Şəki-Zaqatala zonasının fındıq bağlarında qadın əməyinin müxtəlif nümunələrini görmək mümkündür.
Kimi meyvə-tərəvəz yetişdirir, kimi süd məhsulları hazırlayır, kimi arıçılıqla məşğul olur, kimi də ailəsinin təsərrüfatında həyat yoldaşı ilə çiyin-çiyinə çalışır. Onların zəhməti kəndin iqtisadi həyatına, ailələrin gəlirinə və ölkənin ərzaq təminatına töhfə verir.
Bakıda süfrəyə qoyulan kənd pendiri, təzə meyvə, bal və göyərti bəzən uzaq bir kənddə səhər tezdən işə başlayan qadının əməyinin nəticəsidir. Şəhərlə kənd arasında görünməz bir bağ var və həmin bağın mühüm hissəsini kənd qadınları yaradır.
Lakin onların əməyinin dəyəri həmişə lazımi səviyyədə qiymətləndirilmir. Tarlada görülən iş əmək sayılsa da, evdə yemək hazırlamaq, uşaqlara baxmaq, ərzaq tədarükü görmək və ailənin gündəlik qayğılarını daşımaq çox vaxt adi vəzifə kimi qəbul edilir. Halbuki bunların hər biri vaxt, fiziki güc və məsuliyyət tələb edir.
BMT və Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatlarında qadınların kənd təsərrüfatında imkanlarının genişləndirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanır. Torpağa, maliyyə vəsaitlərinə, təhsilə, müasir texnologiyalara və satış bazarlarına çıxışın yaxşılaşdırılması onların həm öz həyatlarına, həm də kənd iqtisadiyyatına daha böyük töhfə verməsinə şərait yarada bilər.
Ənənələri qoruyan, gələcəyi quran qadınlar
Kənd qadını yalnız torpağı becərən və ailəsinin qayğısına qalan insan deyil. O, həm də milli mədəniyyətin və ailə ənənələrinin daşıyıcısıdır. Xalçaçılıq, tikmə, yun corab toxuma, milli yeməklərin hazırlanması, laylalar və nağıllar nəsildən-nəslə çox vaxt məhz qadınların əli ilə ötürülür.
Nənənin nəvəsinə xalça naxışlarını öyrətməsi, ananın qızına yemək bişirməyi, reseptlər göstərməsi sadəcə bir bacarığın ötürülməsi deyil. Bu, xalqın yaddaşının qorunmasıdır. Bir çox ənənəvi sənət və məişət vərdişi məhz qadınların səyi ilə bu günə qədər yaşayıb.
Bu gün kənd qadınları həmin bacarıqları gəlir mənbəyinə də çevirə bilirlər. Ev şəraitində qida istehsalı, arıçılıq, əl işlərinin hazırlanması, kənd turizmi və onlayn satış qadınların iqtisadi imkanlarını genişləndirə biləcək istiqamətlərdəndir. Bunun üçün onların təlimlərə, maliyyə dəstəyinə və daha geniş satış bazarlarına çıxışının təmin edilməsi vacibdir.
Kənd qadınının güclənməsi yalnız bir ailənin deyil, bütöv kəndin inkişafına təsir göstərir. Onun qazancı ailənin rifahına, övladlarının təhsilinə və gələcək planlarına dəstək olur.
Onların da arzuları var
Kənd qadınlarının fədakarlığından danışarkən onların da yorulduğunu, istirahətə, şəxsi arzularına və özlərini inkişaf etdirməyə ehtiyac duyduğunu unutmamalıyıq.
Ailənin dayağı olmaq bütün yükü təkbaşına daşımaq demək deyil. Ev işlərinin bölüşdürülməsi, qadınların sağlamlıq və təhsil xidmətlərinə çıxışı, öz gəlirlərini əldə etmək imkanları onların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıran mühüm amillərdir.
Kənd qadınına hörmət yalnız onun zəhmətini tərifləməklə bitməməlidir. Onun əməyinin qarşılığını almasına, öz təsərrüfatını inkişaf etdirməsinə və gələcəyini sərbəst şəkildə qurmasına şərait yaratmaq da vacibdir.
Bir tikə çörəyin arxasındakı zəhmət
Çörək süfrəyə gələndə çox vaxt onun arxasındakı zəhməti düşünmürük. Halbuki torpağa toxum səpilməsindən məhsulun yetişməsinə, ərzağın hazırlanmasından süfrəyə qoyulmasına qədər uzun bir yol var. Kənd qadınları bu yolun mühüm iştirakçılarındandır.
Onların əməyi yalnız məhsul yetişdirməkdən ibarət deyil. Bu zəhmətin içində ailəyə bağlılıq, övladların gələcəyi üçün narahatlıq, torpağa sevgi və sabaha inam var.
Azərbaycanın kənd qadınları torpağın bərəkətini, milli mətbəximizin zənginliyini, sənətkarlıq ənənələrimizi və ailə dəyərlərimizi yaşadan insanlardır. Onların hər biri haqqında ayrıca bir hekayə yazmaq olar: övladlarını oxutmaq üçün illərlə çalışan ana, kiçik təsərrüfatını zəhməti ilə böyüdən qadın, sənətini nəvələrinə öyrədən nənə…
Oktyabrın 15-i səhər hamıdan əvvəl oyanan, zəhməti ilə süfrələrə bərəkət gətirən, ailəsi və kəndi üçün çalışan bütün qadınlara təşəkkür etmək günüdür.
Çünki torpağa toxum səpən qadın yalnız məhsul yetişdirmir, gələcəyə də ümid əkir. Onun əlləri ilə torpaq məhsula, zəhmət bərəkətə, qayğı isə sevgiyə çevrilir.
Kənd qadınlarının əməyi bir günlə ölçülmür. Onların zəhməti hər gün süfrəmizdə, ailələrimizin həyatında və Azərbaycanın kəndlərinin yaşamasında özünü göstərir. Torpağın bərəkətindən, çörəyin ətrindən və ailənin istiliyindən danışanda bu əməyi heç vaxt unutmayaq.
Elvin Camalov
