Hər il mayın 22-si dünyada Beynəlxalq Bioloji Müxtəliflik Günü kimi qeyd olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən təsis edilən bu əlamətdar günün əsas məqsədi Yer kürəsində canlı aləmin sürətlə azalmasına diqqət çəkmək, ekosistemlərin qorunmasının vacibliyini dünya ictimaiyyətinə bir daha xatırlatmaqdır.
Baki-baku.az xəbər verir ki, bioloji müxtəliflik dedikdə yalnız nadir heyvan və bitki növləri deyil, həm də insanların həyatını təmin edən bütün təbii sistemlər, yəni meşələr, çaylar, torpaq, dəniz ekosistemləri və mikroorqanizmlər nəzərdə tutulur. İnsan həyatının davamlılığı məhz bu tarazlıqdan asılıdır. Su ehtiyatları, ərzaq təhlükəsizliyi, təmiz hava, enerji resursları və hətta dərman sənayesi sağlam ekosistemlərlə sıx bağlıdır.
Lakin son illər dünyada biomüxtəlifliyin azalması ciddi narahatlıq doğurur. İqlim dəyişiklikləri, ətraf mühitin çirklənməsi, təbii yaşayış mühitlərinin məhv edilməsi, səhralaşma və təbii resurslardan qeyri-səmərəli istifadə minlərlə canlı növünü yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur. Beynəlxalq hesabatlara görə, hazırda təxminən bir milyon canlı növü məhv olma riski daşıyır.
Bu baxımdan Beynəlxalq Bioloji Müxtəliflik Günü yalnız ekoloji tarixdə simvolik bir tarix deyil, həm də bəşəriyyətə edilən ciddi çağırışdır. Çünki biomüxtəlifliyin itirilməsi təkcə təbiətə deyil, iqtisadiyyata, kənd təsərrüfatına, insan sağlamlığına və qlobal iqlim sisteminə də birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycan da zəngin təbii müxtəlifliyə malik ölkələrdən biridir. Ölkə ərazisində müxtəlif iqlim qurşaqlarının mövcudluğu nadir flora və fauna növlərinin formalaşmasına şərait yaradıb. Xəzər sahilləri, milli parklar, dağ-meşə zonaları və yarımsəhra əraziləri Azərbaycanın biomüxtəliflik baxımından mühüm coğrafiyaya çevrilməsində xüsusi rol oynayır.
Son illər Azərbaycanda ətraf mühitin qorunması və biomüxtəlifliyin saxlanılması istiqamətində bir sıra mühüm layihələr həyata keçirilir. Milli parkların genişləndirilməsi, yaşıllıq zolaqlarının artırılması, su hövzələrinin mühafizəsi və ekoloji monitorinqlər bu istiqamətdə görülən işlərin əsasını təşkil edir.
Xüsusilə Bakı şəhərində ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması və yaşıl mühitin genişləndirilməsi istiqamətində diqqətçəkən addımlar atılır. Paytaxtda yeni parkların salınması, ağacəkmə aksiyalarının keçirilməsi, sahilyanı ərazilərin abadlaşdırılması və ictimai məkanlarda yaşıllıq sahələrinin artırılması şəhər ekosisteminin qorunmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, tullantıların idarə olunması, alternativ enerji layihələri və ekoloji maarifləndirmə tədbirləri də Bakının daha dayanıqlı şəhərə çevrilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu sahədə keçirilən tədbirlərdə çıxış edən mütəxəssis və ekspertlər bildirir ki, sürətli urbanizasiya dövründə şəhərlərin inkişafı zamanı biomüxtəlifliyin qorunması məsələsi xüsusi diqqətdə saxlanmalıdır. Çünki şəhərlərdə yaşıllıq sahələrinin azalması, torpaq örtüyünün dəyişməsi və hava çirkliliyi ekosistemlərə ciddi təsir göstərir. Bu baxımdan Bakı üçün yaşıl infrastrukturun genişləndirilməsi gələcək ekoloji təhlükələrin qarşısının alınması baxımından vacib hesab olunur.
1992-ci ildə Rio-de-Janeyroda qəbul edilən Bioloji Müxtəliflik Konvensiyası və 2022-ci ildə təsdiqlənən Kunmin-Monreal Qlobal Bioloji Müxtəliflik Çərçivə Proqramı da təbiətin qorunmasının artıq qlobal prioritetə çevrildiyini göstərir. Bu proqram çərçivəsində 2050-ci ilə qədər ekosistemlərin əhəmiyyətli hissəsinin bərpası, qida tullantılarının azaldılması və biomüxtəlifliyin qorunmasına milyardlarla dollar investisiyanın yönəldilməsi nəzərdə tutulur.
Beynəlxalq Bioloji Müxtəliflik Günü bir daha göstərir ki, təbiətin qorunması yalnız dövlətlərin deyil, hər bir insanın məsuliyyətidir. Suya və enerjiyə qənaət etmək, tullantıları azaltmaq, yaşıllıqları qorumaq və təbiətə həssas yanaşmaq gələcək nəsillərin sağlam mühitdə yaşaması üçün vacib addımlardır. Azərbaycanın, xüsusilə Bakının daha yaşıl və dayanıqlı gələcəyi də məhz bu yanaşmadan keçir.
Elvin Camalov
