Son günlər həm Türkiyənin Kayseri şəhərində, həm də Rusiyanın paytaxtı Moskvada müşahidə olunan güclü yağışlar bir daha göstərdi ki, iqlim dəyişikliyi artıq gələcəyin deyil, bu günün problemidir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində intensivləşən leysanlar, sel və subasmalar təkcə təbii hadisə kimi deyil, həm də şəhər infrastrukturunun dayanıqlılığını sınağa çəkən ciddi təhlükə kimi ortaya çıxır.
Baki-baku.az xəbər verir ki, bir vaxtlar “istisna” hesab edilən hava hadisələri artıq tez-tez təkrarlanır və mütəxəssislərin də qeyd etdiyi kimi, yeni iqlim normasına çevrilir.
May ayında bir sıra şəhərlər yağışın təsirlərindən zərər çəkib. Ötən gün Türkiyənin Kayseri şəhərində axşam saatlarında başlayan güclü yağış qısa müddətdə selə səbəb olub. Şəhərin bir çox hissəsində nəqliyyatın hərəkəti iflic vəziyyətinə düşüb, yeraltı keçidlər su ilə dolub, kanalizasiya sistemlərinin daşması nəticəsində yol qovşaqları böyük gölməçələrə çevrilib. Aidiyyəti qurumlar vətəndaşlara xəbərdarlıq edərək ehtiyatlı olmağa çağırıblar. Hadisə göstərdi ki, urbanizasiya sürətlə artsa da, bir çox şəhərlərin drenaj və yağış sularının idarə edilməsi sistemi ekstremal hava hadisələrinə tam hazır deyil.
Moskvada isə vəziyyət daha dramatik olub. İki gün davam edən şiddətli yağışlar paytaxtın müxtəlif rayonlarını su altında qoyub. Xüsusilə “VDNX” ətrafında yaranan güclü su axını yolboyu hasarları aparmağa başlayıb. Sinoptiklərin məlumatına görə, yağıntının miqdarı 1904-cü ildən bəri qeydə alınan rekord göstəricini üstələyib. Təkcə “VDNX” stansiyasında 34 millimetr yağış qeydə alınıb ki, bu da aylıq normanın yarısından çoxudur.
Vilayətin ərazilərində də intensiv yağıntılar ciddi problemlər yaradıb. Dolqoprudnıda 25 millimetr, Nemçinovka və Novo-İerusalimdə isə 19 millimetr yağıntı düşüb. Nəticədə şəhərin infrastrukturu həddindən artıq yüklənmə rejimində işləməyə başlayıb.
İnfrastruktur mütəxəssisi Olqa Nikolayevna Morozova bildirib ki, belə intensiv leysanlar drenaj sistemləri və yol örtüyü üçün birbaşa sınaqdır. Onun sözlərinə görə, şəhərlər artıq ekstremal hava hadisələrinə uyğunlaşdırılmalıdır, çünki iqlim dəyişikliyi bu cür hadisələri istisna yox, yeni norma halına gətirir.
Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər də vəziyyətin miqyasını açıq şəkildə nümayiş etdirib. Moskvanın Botanika bağı yaxınlığında avtomobillər dərin su gölməçələrinin içində hərəkətsiz qalıb, paytaxt səmasında isə ildırımlar müşahidə olunub. Hətta kadrlardan birində ildırımın Ostankino Qülləsi yaxınlığına düşdüyü görünür.
Əslində son aylarda region ölkələrində baş verən hadisələr də bu tendensiyanın təsadüfi olmadığını göstərir. Bu ilin aprel ayında Dağıstanda güclü yağışların yaratdığı daşqın və torpaq sürüşmələri nəticəsində təxminən 8 min ev zərər görmüşdü. Çeçenistanda da şiddətli yağıntılar ciddi problemlərə yol açmışdı. Bütün bunlar onu göstərir ki, iqlim dəyişiklikləri artıq coğrafiya tanımır və fərqli şəhərləri eyni təhlükə ilə üz-üzə qoyur.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, uzun illər ərzində şəhərlər daha çox avtomobil axını, yeni tikililər və əhali sıxlığı nəzərə alınaraq planlaşdırılıb. Lakin müasir dövrdə iqlim riskləri şəhər planlamasının əsas hissəsinə çevrilməlidir. Çünki asfaltlaşmanın artması, yaşıllıq sahələrinin azalması və köhnə drenaj sistemləri güclü yağışların təsirini daha da artırır. Bir neçə saat davam edən intensiv yağıntı belə böyük şəhərlərin həyat ritmini poza bilir.
Bununla mübarizənin yolu isə yalnız fövqəladə hallara reaksiya verməkdən keçmir. Mütəxəssislər şəhərlərdə müasir drenaj sistemlərinin qurulmasının, yaşıllıq zonalarının artırılmasının, yağış sularının idarə olunmasına uyğun yeni infrastruktur layihələrinin hazırlanmasının və iqlim risklərinin şəhər planlaşdırılmasına daxil edilməsinin vacibliyini vurğulayırlar. Eyni zamanda, erkən xəbərdarlıq sistemləri və dayanıqlı şəhər konsepsiyaları gələcək risklərin təsirini azaltmağa kömək edə bilər.
Bu hadisələr bir daha sübut edir ki, iqlim dəyişikliyi artıq yalnız alimlərin hesabatlarında yer alan nəzəri təhlükə deyil. Hər yeni leysan, sel və daşqın şəhərlərin nə qədər kövrək infrastruktura malik olduğunu ortaya qoyur. Əgər şəhərlər iqlim reallıqlarına uyğun yenilənməzsə, gələcəkdə bu cür hadisələrin daha ağır nəticələr doğuracağı qaçılmaz görünür.
Elvin Camalov
